Những tờ Báo Xuân trong kháng chiến

03/02/2022, 10:41

Những tờ Báo Xuân trong kháng chiến - Thời kháng chiến, Báo chí Quảng Ngãi tuy còn thô sơ, việc phát hành nhiều lúc bị gián đoạn, nhưng các số báo Xuân luôn được tòa soạn chăm chút. Báo Xuân trong những năm tháng khói lửa chiến tranh luôn đem đến cho người đọc sự hứng khởi, niềm lạc quan về một ngày mai thắng lợi.

GS. Trường Lưu (bên phải) và tác giả_Ảnh: TGCC

Tiền Phong- báo Xuân đầu tiên

GS, Trường Lưu (tức Mai Đình Thọ 1929-2015) trong lần trò chuyện với một số tác giả tham gia biên soạn cuốn “Lịch sử báo chí cách mạng tỉnh Quảng Ngãi 1930-2010” cho biết: Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, Ty Thông tin tuyên truyền tỉnh Quảng Ngãi ra đời tờ Báo Tiền Phong. Đây là tờ tuần báo ra định kỳ vào ngày thứ Hai, do ông Nguyễn Chánh Địch, Trưởng Ty làm chủ nhiệm; Nguyễn Văn Phú làm thư ký tòa soạn. Ngoài việc cung cấp tin tức chiến sự, tuyên truyền các chủ trương “kháng chiến, kiến quốc”, Tiền Phong đi sâu cổ vũ các phong trào thi đua chống “ba thứ giặc”, là giặc đói, giặc dốt và giặc ngoại xâm. GS, Trường Lưu lúc bấy giờ là cây bút chủ lực của tờ báo này.

Xuân Canh Dần 1950, Tiền Phong ra số đặc biệt. Có thể coi đây là tờ báo Xuân đầu tiên ở Quảng Ngãi. Vì là năm Dần nên trên trang nhất Tiền Phong đăng tranh vẽ hai con hổ oai phong húc đầu vào quân giặc. Bức tranh do họa sĩ Nguyễn Hồng, quê xã Nghĩa Hà, huyện Tư Nghĩa vẽ khắc gỗ, in hai màu lên mặt báo. Ở trang 2, báo đăng bài “Nhạc quân hành” của Nguyễn Hường, Phó Ban thông tin xã Tịnh Khê, huyện Sơn Tịnh (nay là thành phố Quảng Ngãi), bài thơ có đoạn: “Mùa đẹp như hoa, mùa xanh như tóc/ Mùa vinh quang của dân tộc sắp về/ Nhạc quân hành tai ta lắng đê mê/ Tràn âm hưởng một mùa xuân đang tới”. Báo Tiền Phong xuân Canh Dần còn đăng các bài viết của Nguyễn Chánh Địch, Nguyễn Văn Phú, Mai Đình Thọ… nêu bật khí thế của quân dân Quảng Ngãi hưởng ứng lời kêu gọi của Trung ương Đảng chuẩn bị chuyển mạnh sang tổng phản công; các bài viết về mùa xuân dân tộc, về tăng gia sản xuất, xây dựng hậu phương vững chắc cho kháng chiến.

Nối tiếp tờ Tiền Phong, tờ Tin Quảng Ngãi xuất bản sau đó cũng luôn chăm chút các số báo Xuân. Tin Quảng Ngãi xuân Quý Tỵ 1953 trên trang nhất, bên cạnh bức tranh “tổng phản công”, báo đăng trang trọng bài thơ chúc Tết của Bác Hồ: “Mừng năm Thìn vừa qua/ Mừng năm Tỵ đã tới/ Mừng phát động nông dân/ Mừng hậu phương phấn khởi/ Mừng tiền tuyến toàn quân/ Thi đua chiến thắng mới/ Mừng toàn dân đoàn kết/ Mừng kháng chiến thắng lợi/ Mừng năm mới nhiệm vụ mới/ Lực lượng mới, thành công mới/ Mừng toàn thể chiến sĩ và đồng bào/ Mừng phe dân chủ hòa bình thế giới”.

Giữa năm 1953, thực dân Pháp mở chiến dịch Át Lăng. Liên Khu ủy V chủ trương huy động sức người, sức của phục vụ cho thắng lợi tại chiến trường Tây Nguyên. Hàng vạn người dân Quảng Ngãi nô nức lên đường tham gia dân công hỏa tuyến. Những người ở lại lo tăng gia sản xuất, đóng góp lương thực nuôi quân, hậu phương ra sức thi đua với tiền phương. Tờ Tin Quảng Ngãi xuân Giáp Ngọ 1954 trên trang nhất đăng bức tranh mô tả khí thế chiến đấu, phục vụ chiến đấu với hàng đoàn dân công hăng hái ra mặt trận. Ở trang 2 số báo này có bài “Anh đi tiếp vận” của Trần Quang: “Gió đưa lay lắt lá cà/ Anh đi tiếp vận đường xa chuyến nầy/ Anh đi tiếp vận đánh Tây/ Em ở quê nhà nộp thuế xong chưa?/ Gió đưa phơi phới tán dừa/ Thuế em mới nộp hồi trưa đủ rồi/ Nhớ anh tiếp vận xa xôi/ Em lo đóng thuế đứng ngồi không yên/ Chiều chiều gió thổi qua hiên/ Nhớ anh tiếp vận ở miền xa xôi/ Nay em đã nộp thuế rồi/ Gánh gồng tiếp tế nhờ người dân công!”.

Thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, báo chí Quảng Ngãi bên cạnh tin tức, những bài chính luận, loại hình văn nghệ nhất là thơ ca, hò vè được sử dụng khá nhuần nhuyễn. Để phù hợp với tầng lớp bình dân, thời kỳ này, Đảng bộ và chính quyền địa phương đề ra bất cứ chủ trương gì là giới văn nghệ sĩ và báo chí lập tức có thơ ca, hò vè để cổ vũ nhân dân thực hiện. Các số báo Xuân cũng dành một dung lượng đáng kể cho thơ ca, hò vè, và coi đó như một thể tài của báo chí.

Báo Xuân thời kháng chiến_Ảnh: TGCC

Gian khó vẫn phải có báo Xuân

Bước sang thời kỳ chống Mỹ, cứu nước, Báo chí Quảng Ngãi xuất hiện liên tục với các tờ Hòa Bình, Đoàn Kết, Thống Nhất, Cờ Giải Phóng, Giải Phóng, Vùng Lên, Chiến Đấu, Cờ Hồng… Trong đó, Giải Phóng là tờ báo tồn tại lâu nhất, từ giữa năm 1962 đến đầu năm 1975. Giải Phóng cũng là tờ báo ra được báo Xuân thường xuyên, nhất là vào giai đoạn cuối của cuộc kháng chiến.

Nhà báo Vũ Hải Đoàn (tức Võ Phụng Thê 1930-2021), người có 10 năm gắn bó với Báo Giải Phóng (1965-1975) kể lại: Những năm tháng chiến tranh, làm báo thiếu thốn mọi bề. Báo Giải Phóng hồi đó in ti-pô, sắp chữ chì đẩy bằng tay, không có bản kẽm để in ảnh, không có họa sĩ trình bày. Mặc dù vậy, cứ Tết đến Xuân về, thế nào cũng phải ra cho được báo Xuân. Xuân Bính Ngọ 1966, để làm trang bìa, báo phải nhờ cộng tác viên vẽ tranh rồi in khắc gỗ. Bức tranh vẽ anh lính Giải phóng quân cưỡi ngựa, xung quanh là những bông hoa, mỗi bông hoa tượng trưng cho các chiến thắng Ấp Bắc, Bầu Bàn, Plây me, Ba Gia, Vạn Tường. Báo in ba màu đỏ, xanh, đen. Bài vở phong phú với nhiều thể loại ghi chép, phóng sự, mẩu chuyện, truyện ngắn, thơ, câu đối. Gian khó vẫn phải có báo Xuân. Nhưng đâu chỉ gian khó, bởi đã có cán bộ báo chí mãi mãi nằm xuống bên những trang bản thảo. Đó là trường hợp ông Trần Anh Tế, Phó Ban Tuyên huấn Tỉnh ủy, trên đường mang tập bản thảo Báo Giải Phóng xuân Đinh Mùi 1967 đi trình duyệt, ông đã bị trúng bom B52 ở Bầu Bàn và hy sinh!

Mùa xuân cuối cùng của thời kỳ chống Mỹ, cứu nước - Xuân Ất Mão 1975, Báo Giải Phóng đăng trên trang bìa bức tranh cổ động có chủ đề “Xuân Quyết thắng”. Trong bài tùy bút “Ý xuân” báo thể hiện ý chí của Đảng bộ, quân dân Quảng Ngãi trước thềm xuân mới: “Xuân năm sau phải tươi sáng, rạng rỡ hơn xuân năm trước. Những bước đi năm sau phải vững mạnh, hào hùng hơn năm trước. Những thành tích năm sau phải cao hơn thành tích năm trước. Những mùa hoa năm sau nở rộ, tươi đẹp hơn mùa hoa năm trước”. Và ý chí ấy đã động viên quân dân toàn tỉnh bước vào trận đánh cuối cùng với khí thế hừng hực tiến công, để ngày 24/3 Xuân Ất Mão 1975, từ vùng núi cao đến vùng ven biển hải đảo, từ Dốc Sỏi đến Sa Huỳnh rợp bóng cờ bay trong niềm vui đại thắng.

Thế đấy, báo Xuân thời kháng chiến là món ăn tinh thần không thể thiếu và luôn mang đến cho người đọc sự hứng khởi, niềm lạc quan về một ngày mai thắng lợi./.

HÀ MINH ĐÍCH

Bình luận