Âm vang tình đất, tình người

22/10/2021, 10:41

Âm vang tình đất, tình người - Trang thơ Người Làm Báo trân trọng giới thiệu bài “Âm vang tình đất, tình người” của nhà báo, nhà thơ, PGS,TS. Nguyễn Hồng Vinh viết về tập thơ “Không thể nào quên” của nhà thơ, nhà lý luận Nguyễn Thế Trung, do NXB Văn học Hà Nội vừa ấn hành tháng 10/2021.

Bìa cuốn sách mới xuất bản của tác giả Nguyễn Thế Trung

Tôi có vinh hạnh là một trong mấy người đầu tiên được đọc bản thảo tập thơ “KHÔNG THỂ NÀO QUÊN” của tác giả Nguyễn Thế Trung. Đây là tập thơ thứ ba, sau tập thơ “NHỚ” (2016) và “EM CHƯA VỀ VỚI BIỂN” (2019) đều do NXB Văn học ấn hành. Ba tập thơ với ngót 200 bài, có hơn chục bài đã được các nhạc sĩ chọn phổ nhạc và được phát trên sóng một số đài truyền hình, phát thanh, nhưng tác giả cứ nhất mực đề nghị tôi không gọi là “nhà thơ”, mà nên gọi là “người yêu thơ” từ bé. Tôi đồng cảm và sẻ chia suy nghĩ này, bởi lẽ cái danh hiệu “nhà thơ” chỉ xứng đáng khi được công chúng yêu thơ thừa nhận.

Tên của tập thơ KHÔNG THỂ NÀO QUÊN mang sức khái quát những điều nấu nung trong suốt cuộc đời tác giả từ thuở hoa niên đến lúc trở thành cán bộ cấp cao: Uỷ viên Trung ương Đảng (2 khoá), Bí thư Tỉnh uỷ Nghệ An, rồi đảm nhiệm trọng trách Phó Trưởng ban Thường trực Ban Dân vận Trung ương, Uỷ viên Hội đồng lý luận Trung ương (nhiệm kỳ 2016-2021). Chỉ lướt qua mấy vị trí công tác cơ bản đó thôi, ta càng trân trọng 3 tập thơ đã xuất bản ngay trong thời gian anh đang là cán bộ chính trị chuyên nghiệp, đặc biệt trong 5 năm làm công tác lý luận chuyên sâu. Vậy có thể quên sao những năm tháng học ở Trường đại học Nông nghiệp, được giữ lại trường công tác 6 năm; rồi do hoàn cảnh gia đình, tác giả xin về công tác tại chính nơi đã cất tiếng khóc chào đời - huyện Yên Thành (tỉnh Nghệ An). Gắn bó với quê hương tròn chục năm, anh được tổ chức điều động lên tỉnh lần lượt nhận các nhiệm vụ, từ công tác xây dựng Đảng, đến công tác chính quyền, giữ cương vị Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An. Gần cuối nhiệm kỳ Bí thư Tỉnh uỷ, anh được Bộ Chính trị phân công làm Phó trưởng ban thường trực ban Dân vận TW… Những mốc thời gian cụ thể đi liền những thăng trầm, thử thách, cam go của thời kỳ Đổi mới - thật sự là những sự kiện “không thể nào quên” trong suốt hành trình công tác. Nhưng trong tập thơ này, hầu như không có bài nào đề cập nỗi vất vả, gian lao ấy, mà bao trùm cả tập vẫn là tình đất, tình người, tình biển; vẫn là sự đau đáu với quê hương đã nuôi dạy anh khôn lớn, trưởng thành - quê hương một thời đạn bom khốc liệt, cùng cả miền Bắc dồn sức chi viện cho sự nghiệp giải phóng miền Nam với bao hi sinh thầm lặng, nhưng ngời sáng chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam. Cùng với chủ đề bao trùm này, tác giả có những bài thơ thể hiện lòng tri ân sâu nặng với Bác Hồ kính yêu; và theo đó là những cảm nghĩ của anh về thế sự và thời cuộc…

Biển Cửa Lò

Tôi tạm “liệt kê” một số chủ đề nổi bật trong số 61 bài của tập thơ này: 1/4 số bài nói về tình yêu quê hương, đất nước, 7 bài về tình yêu thương con người, 3 bài về Bác Hồ, 4 bài về sức mạnh nhân dân, 4 bài về nước bạn; số còn lại là những cảm nghĩ xao động trước vẻ đẹp của thiên nhiên và cuộc sống con người, trong đó có sự hi sinh cao cả của các nữ thanh niên xung phong, các chiến sĩ bộ đội thời chống Mỹ, cứu nước. Thật ra, đây là thống kê có tính “cơ học” để muốn lý giải một điều: vì sao quê anh, đất anh - nơi anh từng sống và làm việc một thời trai trẻ, lại nặng lòng và sâu lắng nghĩa tình cả lúc đã rời quê đi nhận nhiệm vụ mới như vậy? Đây là một số câu trong bài “ĐẤT QUÊ TA”: Màu nâu dân dã/ Mùa hạ nắng cháy da/ Mùa đông dầm sương giá/ Mùa thu thường bão lũ tràn qua. Làm sao quên: “Chiến tranh bom thù cày nát/ Những đồng đội hi sinh” để có hòa bình hôm nay. Làm sao quên những nông dân cần mẫn trồng cấy sớm hôm: “Củ khoai lang Xứ Nghệ/ Ngọt bùi trắng trong/ Làm ra quả cà/ Giòn tan muối mặn…” Làm sao quên cái “giếng làng” – biểu tượng vẻ đẹp thuần khiết ở mỗi làng quê từ xa xưa: “Nước giếng xanh trong in bóng trời mây/ Đẹp như câu ca dao, câu chờ, câu đợi/ Nhộn nhịp sáng chiều ngày mới/ Anh đến, em đi gánh nước về nhà”…

Ở nơi đất quê ấy, có người mẹ lam lũ, tảo tần, “chín lần sinh nở”; gánh mọi việc trĩu vai khi người cha đi vắng: “Chắt chiu từng mớ khoai, nắm thóc/ Nuôi 7 đứa con ăn học nên người/ Mới ngoài tuổi sáu mươi/ Cây lúa đã vít cong thân mẹ/ Đồng cạn, đồng sâu/ Chân lấm, tay bùn/ Đến lưỡi cuốc, lưỡi cày cũng vẹt mòn theo năm tháng” (MẸ TÔI). Vùng đất Yên Thành tình sâu nghĩa nặng ấy cứ thao thiết trong anh trên các nẻo đường công tác: “Tháng Chạp rồi Tháng Tư/ Có bao giờ ngồi nghỉ/ Da sạm đen bình dị/ Tấm lòng vẫn thảo thơm”. Anh tự hỏi mình: “Xa quê đi muôn nơi/ Ai nhớ về cây lúa/ Chắc còn lâu lâu nữa/ Lúa vẫn là lúa thôi!” (CÂY LÚA). Cuộc đời tác giả từ khi là kỹ sư nông nghiệp đến lúc trở thành người đứng đầu Tỉnh vẫn đau đáu với ruộng đồng, cây lúa. Sau này ra Trung ương, anh vẫn tranh thủ về thăm quê và chung vui với sự đổi thay từng ngày ở nơi có bao người cả đời gắn bó với nghề nông: “Rộng mở những con đường/ Nhà tranh xưa, nay mái ngói/ …Đàn bò thong dong gặm cỏ” (VỀ QUÊ). Anh vòng ra biển trong một đêm lộng gió “có vị mặn mòi đất trời/ Dịu êm hương chanh mái tóc/ Ngàn sao lung linh như hạt ngọc” (GIÓ BIỂN). Rồi qua thăm các huyện, trái tim anh rung động trước cái đẹp của thiên nhiên và tình người, nảy nở nhiều tứ thơ có sức gợi, được hàm chứa trong các bài “MÙA XUÂN, NỤ CƯỜI EM, HOA LAN, TIẾNG SÓNG…” Đọc những bài như vậy, ai có thể ngờ rằng, hồn thơ của tác giả chạm tuổi thất thập vẫn hồn hậu, trẻ trung, đằm thắm đến vậy?!

Rừng Quỳ Châu, Quỳ Hợp

Bám trụ ở đất miền Trung nắng lửa và bão lũ triền miên, anh càng tự hào về dải đất hình chữ S qua “mưa nguồn chớp bể” đi lên từ nô lệ, lầm than, nhờ Đảng và Bác Hồ dẫn lối, nhờ lòng người một khối, nhờ bầu bạn năm châu “Đất nước tôi chưa bao giờ/ Cơ đồ đẹp tươi đến thế/ Tình Dân nghĩa Đảng bền lâu!” (ĐẤT NƯỚC TÔI). Là người đã từng kinh qua nhiều vị trí công tác, anh hiểu thấu và trân trọng sức mạnh “dời non lấp biển” của nhân dân – người “đẩy con thuyền đến bến”, người “nảy mực, cầm cân”, người “thủy chung sau trước” với tất cả những ai có tài, có đức, tận tâm, tận lực vì Dân (NHÂN DÂN). Chính vì lẽ đó, anh trầm ngâm, khắc khoải trước những hành động phi nhân tính, vụ lợi cá nhân, đi ngược lại lợi ích của nhân dân khi họ phá rừng, khi dùng mìn bắt cá, khi thương lái ép giá người trồng cây… Một câu hỏi nhói đau: “Muôn việc không thuận thiên có nên tồn tại mãi/ Câu trả lời thật chẳng dễ dàng chi!” (THUẬN THIÊN). Niềm tin của dân được hình thành và củng cố khi có chủ trương, đường lối đúng, hợp lòng Dân; đi liền là hành động gương mẫu, tiên phong của cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu: “Về với dân, về với người thân/ Học dân, tin dân, dân yêu, dân quý/ Thêm thấu hiểu một điều giản dị/ Khi dân có niềm tin/ Khó khăn nào cũng vượt!”…

Lạc Diễn Châu

Được sống trong đất nước tươi đẹp như hôm nay, thơ anh luôn canh cánh lòng tri ân đối với những người lính Cụ Hồ, những chiến sĩ TNXP… đã ngã xuống trong các cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc, để cây độc lập, tự do của Tổ quốc ta đơm hoa kết trái. Đúng như tên bài thơ “KHÔNG THỂ NÀO QUÊN” - một trong những bài thơ gây ấn tượng nhất của tập thơ (đã được phổ nhạc và phát trên sóng truyền hình Nghệ An nhân kỷ niệm 76 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9). Những nữ TNXP lái xe đường xa trên “Trường Sơn gập ghềnh đá núi/ Mắc võng lên cây, vắt nhiều lắm muỗi/ Mưa rừng thao thức năm canh/ Khao khát một lần được thầm gọi tên anh…/ Thời thiếu nữ qua nhanh/ Có chị không trở về quê nữa/ Hồn thơm theo tiếng suối reo/ Theo cánh hoa phong lan nở trắng/ Nhiều chị em màu da rám nắng/ Lỡ thì, tóc đã pha sương…”

Bưởi Phúc Trạch

Chiến tranh qua lâu, nhưng vẫn còn đó nhiều phận người bất hạnh như các chị TNXP nêu trên, như hàng ngàn người mang nỗi đau da cam và hàng vạn thương, bệnh binh các loại… Chúng ta không thể nào quên những bi kịch đó và hãy chung tay xóa mọi nỗi đau! Ngăn chặn chiến tranh, giữ vững môi trường hòa bình để sớm thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh - đó là nguyện vọng tha thiết của Đảng và dân tộc ta. Đọc đến trang cuối, tôi cảm nhận mục tiêu đó cũng là thông điệp chủ yếu của tác giả Nguyễn Thế Trung gửi gắm trong tập thơ “KHÔNG THỂ NÀO QUÊN” này. Và vì lẽ đó, chúng ta ghi nhận sự đóng góp tích cực của tập thơ trong việc làm giầu thêm đời sống tinh thần của xã hội hôm nay!

Xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc!

Hà Nội, 10/2021

N.H.V