Xây dựng môi trường tác nghiệp an toàn cho nhà báo

19/09/2017, 10:09

Xây dựng môi trường tác nghiệp an toàn cho nhà báo - Đó là khẳng định của đồng chí Lê Viết Chữ, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ngãi tại Hội thảo “Bảo vệ quyền hành nghề hợp pháp của nhà báo” do Tạp chí Người Làm Báo - Hội Nhà báo Việt Nam và Hội Nhà báo Quảng Ngãi phối hợp tổ chức vào tháng 8 tại Sa Huỳnh, Quảng Ngãi.

Hội thảo “Bảo vệ quyền hành nghề hợp pháp của nhà báo”

Vấn đề luôn “nóng”

Hơn 100 đại biểu là đại diện lãnh đạo Hội Nhà báo Việt Nam, Thường trực Tỉnh ủy Quảng Ngãi, lãnh đạo các cơ quan báo chí ở Trung ương và khu vực miền Trung - Tây Nguyên, lãnh đạo các cấp Hội Nhà báo địa phương, cùng lãnh đạo các sở, ban ngành của tỉnh Quảng Ngãi tham dự Hội thảo.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, đồng chí Hà Minh Đích, Ủy viên BCH Hội Nhà báo Việt Nam, Chủ tịch Hội Nhà báo tỉnh Quảng Ngãi nêu rõ, Hội thảo “Bảo vệ quyền hành nghề hợp pháp của nhà báo” diễn ra trong bối cảnh thời gian gần đây, tình trạng hành hung, cản trở nhà báo đang tác nghiệp tăng cao về số lượng và ngày càng có nhiều diễn biến phức tạp. Do đó, chủ đề của hội thảo vừa mang tính lý luận, vừa có tính thực tiễn thực hiện Luật Báo chí 2016 và 10 điều Quy định đạo đức nghề nghiệp của báo chí.

Hơn 30 tham luận của các nhà báo, các nhà quản lý báo chí, lãnh đạo các cơ quan báo chí, các cấp hội nhà báo và các nhà khoa học gửi đến hội thảo, làm sáng tỏ một số vấn đề như: Những vấn đề chung về cơ sở pháp lý trong việc bảo vệ quyền hành nghề hợp pháp của nhà báo; Nhà báo gặp khó khăn như thế nào khi bị cản trở hành hung? Kinh nghiệm tác nghiệp tại điểm nóng qua một số tình huống cụ thể? Một số kỹ năng tác nghiệp trong hoạt động điều tra? và cách xử lý của tòa soạn trong trường hợp phóng viên bị hành hung?...

Các đại biểu tham dự đã thảo luận tìm cách thức xây dựng quy trình tác nghiệp báo chí chuyên nghiệp, quy tắc ứng xử của người làm báo, ngăn ngừa những hành vi xâm phạm tự do thân thể, tính mạng, danh dự, nhân phẩm của nhà báo, cản trở hoạt động báo chí đúng pháp luật. Tuy nhiên, cũng có đại biểu trăn trở, trong đời sống báo chí hiện nay, chúng ta đã ban hành khá đầy đủ các quy định về bảo vệ nhà báo hành nghề hợp pháp, trong đó, Luật Báo chí cũng như các quy định khác của pháp luật có liên quan tạo hành lang pháp lý bảo vệ nhà báo hành nghề hợp pháp, đúng quy định của pháp luật. Song, vấn đề đặt ra là những quy định này được thực thi thế nào? Nếu chúng ta cứ hô hào cần bảo vệ nhà báo hành nghề hợp pháp, nhưng luật pháp nói chung và Luật Báo chí 2016 lại không được thực thi đầy đủ, nghiêm minh?

Những quy tắc tối thượng

Thảo luận tại Hội thảo, một số đại biểu cho rằng, nhà báo cần thực hiện đúng quy trình, quy phạm tác nghiệp. Theo nhà báo Đặng Văn Nghiệp, Đài PT-TH Quảng Ngãi, trong thực tế có những phóng viên bị “hành hung” khi đang tác nghiệp, nhưng khi tìm hiểu, họ thực hiện sai quy trình, chưa được Ban Biên tập đồng ý thực hiện tuyến đề tài đó và không được phân công, điều động đi làm vụ việc này. Do vậy, để quyền hành nghề hợp pháp của nhà báo được bảo vệ, trước hết, nhà báo phải thực hiện nghiêm quy trình, quy phạm tác nghiệp.

Liên quan đến hoạt động của các cơ quan báo chí địa phương, một số đại biểu cho rằng, cần xây dựng một đội ngũ tư vấn pháp luật là những luật sư, những người công tác trong các cơ quan bảo vệ và thi hành pháp luật để tư vấn cho Ban Biên tập, cán bộ, phóng viên một số tình huống có thể vi phạm luật trong quá trình tác nghiệp; tư vấn cách thức phòng tránh khi bị hành hung...Thực tế cho thấy, đã xảy ra không ít trường hợp phóng viên vì muốn có những chi tiết đắt trong phóng sự đã sử dụng những “biện pháp nghiệp vụ” vi phạm pháp luật mà họ không biết.

Theo ông Trần Cao Tánh, Phó Giám đốc Sở Thông tin & Truyền thông Quảng Ngãi, khi xảy ra hiện tượng nhà báo bị hành hung, người bị hại (phóng viên, nhà báo) cần bình tĩnh, đặt niềm tin vào công lý, không lợi dụng báo chí và dư luận gây hoang mang, vô tình đẩy cơ quan chức năng vào tình thế khó xử. Ở một khía cạnh khác, đây cũng là vấn đề của đạo đức nghề nghiệp báo chí và ý thức, trách nhiệm xã hội của nhà báo.

Một số đại biểu cũng thẳng thắn cho rằng, chúng ta cũng nên nhìn thẳng vào sự thật, hiện tượng vi phạm pháp luật và đạo đức người làm báo đáng báo động. Một nghề được xã hội ghi nhận với sự đóng góp rất quan trọng trong công tác truyền thông, định hướng dư luận được luật pháp bảo vệ, có quy định đạo đức nghề nghiệp cụ thể cho người làm báo. Tuy nhiên, ở nhiều địa phương vẫn còn xuất hiện kiểu: “nhà báo quảng cáo”, “nhà báo dọa dẫm”, “nhà báo tống tiền”, “nhà báo xin việc”; “nhà báo với nhà báo đánh hội đồng doanh nghiệp”...

Một số nhà báo tại các văn phòng đại diện và phóng viên thường trú hoạt động cả một năm chỉ lo kêu gọi quảng cáo cho cơ quan báo chí. Nếu có bài viết thì cũng chỉ là đưa tin hoặc “đánh đấm”, nêu những tiêu cực, gay gắt, xoáy vào những tin giật gân, tin nóng, cướp, hiếp, giết... Trong khi đó, những bài có nội dung tích cực, mang tính xây dựng đóng góp ý kiến hoặc những tác phẩm báo chí nêu gương điển hình tiên tiến, người tốt việc tốt, hoặc những bài viết đóng góp mang tính định hướng phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương khá ít.

Bên cạnh đó, một số ít nhà báo sinh hoạt và làm việc tại địa phương thường tỏ ra kiêu ngạo, hống hách, dọa nạt, không có sự gắn kết với cơ quan quản lý báo chí cũng như các cơ quan báo chí tại địa phương. Họ không quan tâm tới Hội Nhà báo ở địa phương nơi địa bàn mình công tác và luôn nghĩ mình là “nhà báo lớn” đóng tại địa phương...

“Lá chắn”nào để bảo vệ nhà báo?

Theo TS, Trần Bá Dung, Ủy viên Ban Thường vụ, Trưởng Ban nghiệp vụ Hội Nhà báo Việt Nam, pháp luật liên quan đến quyền tác nghiệp báo chí được thể hiện rất rõ tại Điều 25 của Hiến pháp năm 2013, đó là “Công dân có quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí, tiếp cận thông tin, hội họp, lập hội, biểu tình. Việc thực hiện các quyền này do pháp luật quy định”.

Trong Điều 2 của Luật Báo chí 2016 quy định “... Báo chí, nhà báo hoạt động trong khuôn khổ của pháp luật và được Nhà nước bảo hộ; không một tổ chức, cá nhân nào được hạn chế, cản trở báo chí, nhà báo hoạt động. Không ai được lạm dụng quyền tự do báo chí, quyền tự do ngôn luận trên báo chí để xâm phạm lợi ích của Nhà nước, tập thể và công dân...”.

Trong Điều 86 Luật Phòng chống tham nhũng cũng quy định rất cụ thể: “Cơ quan báo chí, phóng viên có quyền yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền cung cấp thông tin, tài liệu liên quan đến hành vi tham nhũng. Cơ quan, tổ chức, cá nhân được yêu cầu có trách nhiệm cung cấp thông tin, tài liệu đó theo quy định của pháp luật; trường hợp không cung cấp thì phải trả lời bằng văn bản và nêu rõ lý do”.

Mặc dù trong các văn bản pháp luật quy định rất rõ về quyền tác nghiệp của nhà báo, tuy nhiên, khi nhà báo bảo vệ công lý thì ai bảo vệ họ? Đó cũng là câu hỏi cấp thiết mà nhiều người làm báo đang đặt ra và đang chờ câu trả lời. Thiết nghĩ, ngoài việc tuyên truyền giáo dục cho các nhà báo cũng như người dân hiểu luật, cần xây dựng một chế tài xử lý riêng đủ mạnh về cản trở, hành hung phóng viên khi tác nghiệp, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, Tiến sĩ Mai Đức Lộc nhấn mạnh.

Một số đại biểu cho rằng, bản thân hội viên, nhà báo khi gặp cản trở, bị đe dọa trong hoạt động tác nghiệp, các cơ quan cần phải lên tiếng ngay. Hội Nhà báo và các cơ quan báo chí kịp thời phản ánh thông tin nhanh và chính xác để tạo thành áp lực dư luận, yêu cầu các cơ quan có thẩm quyền, cơ quan công quyền nghiêm túc vào cuộc xử lý. Làm sao để cho toàn xã hội cùng đồng tình, lên án hành vi cản trở nhà báo tác nghiệp. Khi đó, cả cộng đồng sẽ cùng vào cuộc. Đây là phương thức bảo vệ tốt nhất cho nhà báo hành nghề. Tuy nhiên, Hội Nhà báo, các cơ quan báo chí cũng cần tăng cường giáo dục, nâng cao nhận thức của hội viênnhà báo về pháp luật, ý thức tôn trọng pháp luật, đạo đức nghề nghiệp, kỹ năng ứng xử sao cho đúng mực, khéo léo và kỹ năng tự bảo vệ mình ở những hoàn cảnh nguy hiểm.

Các cơ quan báo chí và các cấp Hội Nhà báo phải là “chỗ dựa vững chắc” để nhà báo, phóng viên an tâm tác nghiệp một cách chính đáng, đúng pháp luật. Bởi lẽ, Hội Nhà báo Việt Nam có một vai trò, chức năng rất trọng yếu đó là bảo vệ quyền lợi chính đáng của các nhà báo. Trong các quyền lợi của nhà báo, quyền lợi tối thượng, thiêng liêng nhất đó là quyền được làm nghề trong khuôn khổ của pháp luật. Đó là quyền lợi tinh thần, cũng là quyền lợi thiết thân nhất của họ và xã hội, các cấp Hội Nhà báo phải bảo vệ quyền đó.

Các đại biểu tham dự Hội thảo cũng đề xuất những giải pháp hữu hiệu trong hoạt động tác nghiệp, để mỗi nhà báo hoàn thành tốt hơn chức năng, nhiệm vụ cao cả của mình. Trước hết, các nhà báo phải biết tự bảo vệ mình. Bên cạnh đó, bản thân các nhà báo phải có đạo đức nghề nghiệp, cái tâm trong sáng, nhạy bén, có bản lĩnh chính trị vững vàng; năng lực chuyên môn, nghiệp vụ, kỹ năng tác nghiệp giỏi, am hiểu sâu sắc các quy định của pháp luật, hành nghề đúng luật...

NHÀ BÁO TRƯƠNG CÔNG ĐỊNH
TỔNG BIÊN TẬP BÁO ĐÀ NẴNG:

Cần tiếng nói của các cơ quan quản lý báo chí

Nghề báo được xác định là một nghề rất nguy hiểm và nhà báo đang phải đối mặt với nhiều hiểm nguy khi tác nghiệp, nhất là đối với các nhà báo điều tra, chống tham nhũng, tiêu cực. Trong những năm gần đây, các vụ cản trở, đe dọa, hành hung nhà báo vẫn xảy ra và đang có xu hướng gia tăng; việc xử lý những hành vi đe dọa, hành hung nhà báo kéo dài và thiếu kiên quyết.

Điều này khiến các nhà báo không khỏi e ngại trong hoạt động tác nghiệp, đồng thời đặt ra vấn đề: Phải chăng nhà báo không được bảo vệ như luật đề ra, hay các cơ quan chức năng chưa làm hết trách nhiệm? Tôi cho rằng, trong những trường hợp cản trở, đe dọa, hành hung nhà báo, các cơ quan quản lý cần có tiếng nói để yêu cầu các cơ quan chức năng liên quan vào cuộc sớm nhất, tìm rõ nguyên nhân, nhằm bảo vệ hoạt động tác nghiệp của phóng viên; đồng thời cần xử lý nghiêm khắc theo đúng quy định pháp luật nhằm răn đe đối tượng xấu và tạo điều kiện tốt nhất cho phóng viên trong quá trình tác nghiệp.

NHÀ BÁO NGUYỄN VĂN PHÚ
UVBCH HỘI NHÀ BÁO VIỆT NAM, TỔNG BIÊN TẬP BÁO ĐẮK LẮK, PHÓ CHỦ TỊCH HỘI NHÀ BÁO TỈNH ĐẮK LẮK:

Lấy tiêu chí trung thực và khách quan đặt lên hàng đầu

Trong hoạt động tác nghiệp, nhất là trước các vấn đề “nóng” và “nhạy cảm”, nhà báo cần tuân thủ những nguyên tắc nào và cần có những kỹ năng gì? Tôi cho rằng, ngoài khả năng và kinh nghiệm nghề nghiệp, nhà báo phải lấy tiêu chí trung thực và khách quan đặt lên hàng đầu. Bởi, chỉ có thể dựa vào tiêu chí chuẩn mực đó nhà báo mới có thêm niềm tin, sức mạnh thâm nhập vào vùng “nóng”, vùng “nhạy cảm”, để mang lại cho bạn đọc những thông tin khách quan và trung thực nhất.

Sự trung thực, khách quan ấy không những giúp bạn đọc thỏa mãn, hài lòng mà còn là công cụ bảo vệ hữu hiệu cho chính bản thân nhà báo khi tác nghiệp. Đây cũng chính là một trong những nội dung đã được luật hóa thông qua Luật Báo chí 2016. Nhờ hành lang pháp lý này mà báo chí càng vững tin thực hiện sứ mệnh của mình, được bạn đọc tin yêu, dư luận đồng tình ủng hộ, theo đó uy tín của báo chí tăng lên. Ngược lại sẽ bị các thế lực xấu giật dây, chi phối và nguy hiểm hơn nhà báo sẽ trở thành “công cụ” phục vụ cho lợi ích nhóm, cục bộ khiến dư luận không đồng tình và mất lòng tin.

NHÀ BÁO LỆ HẰNG
PHÓ TỔNG BIÊN TẬP BÁO KHÁNH HÒA:

Biết cách tự bảo vệ mình

Để bảo vệ quyền tác nghiệp của các nhà báo, đồng thời cảnh báo, răn đe các đối tượng cản trở hoặc có ý đồ cản trở tác nghiệp báo chí, hệ thống chế tài được Nhà nước xây dựng khá hoàn chỉnh với nhiều biện pháp hình sự, dân sự, hành chính. Thế nhưng, thực tế vẫn xảy ra khá nhiều vụ cản trở, hành hung, đe dọa nhà báo, thậm chí tình trạng này diễn ra ngày càng phức tạp và nghiêm trọng hơn. Điều này cho thấy, dù có nhiều cơ chế xử lý hành vi cản trở tác nghiệp báo chí, song hiệu quả xử lý thấp, vẫn còn nhiều vụ việc không được phát hiện, xử lý. Những trường hợp này ít nhiều cũng ảnh hưởng đến tâm lý, làm giảm nhiệt huyết của người làm báo, nhất là những nhà báo dấn thân vào những vụ việc “nóng”. Điều nhà báo cần là có một hậu phương, một điểm tựa vững chắc để họ có thêm động lực trong quá trình tác nghiệp. Tòa soạn, Hội Nhà báo và những cơ quan chức năng phải thật sự trở thành chỗ dựa vững chắc ấy cho nhà báo, để nhà báo có thêm niềm tin, yên tâm tác nghiệp.

Tuy nhiên, ngoài hậu phương ấy, khi đã xông vào những lĩnh vực gai góc, nhiều va chạm, hơn ai hết nhà báo phải tự biết bảo vệ mình. Trước hết, các phóng viên, nhà báo cần nắm vững luật, phải hiểu rõ các quy định pháp luật bảo vệ mình. Thứ hai, khi theo đuổi đề tài, bản thân nhà báo phải tự lường trước được những tình huống xấu có thể xảy ra. Do đó, các phóng viên, nhà báo phải có kế hoạch tác nghiệp cụ thể, có cách làm việc chuyên nghiệp để đảm bảo an toàn cho bản thân. Chuyên nghiệp ở đây thể hiện qua thói quen tác nghiệp minh bạch, không có động cơ vì mục đích cá nhân. Chuyên nghiệp còn thể hiện ở kỹ năng khai thác thông tin, hành nghề đúng luật, có kiến thức văn hóa và ứng xử. Thực tế cho thấy, nhiều nhà báo tác động quá sâu vào bản chất sự việc khiến sự việc không như ban đầu, có thể dẫn đến những hậu quả khó lường, gây nguy hiểm cho chính nhà báo. Hoặc như nếu đang lâm vào tình huống có thể xảy ra xung đột, cách ứng xử biết kiềm chế, không nên đổ thêm dầu vào lửa cũng làm cho nhà báo có thể hóa giải được tình hình, tránh những hệ lụy xấu xảy ra...

NHÀ BÁO NGUYỄN HỒNG HẢI
CHỦ TỊCH HỘI NHÀ BÁO TỈNH ĐẮK NÔNG, TỔNG BIÊN TẬP BÁO ĐẮK NÔNG:

Bảo vệ phóng viên bằng bản lĩnh của người lãnh đạo

Thông thường, khi phóng viên, nhà báo có những bài viết có vấn đề, “đụng chạm” đến những vụ việc tiêu cực trong xã hội, liên quan đến những người có thế lực được đăng tải, lãnh đạo cơ quan báo chí là người đầu tiên phải chịu áp lực nhiều nhất và phải đứng ra “chống lưng”, hay nói một cách khác là phải thể hiện bản lĩnh để tạo niềm tin cho anh em. Nếu lãnh đạo báo chí có thái độ lừng khừng, hoặc không dám đấu tranh, chắc chắn tờ báo sẽ thiếu sức chiến đấu, vì anh em không được ai bảo vệ nên sẽ không dám xông pha vào những nơi gai góc, hiểm nguy. Vấn đề bản lĩnh ở đây còn phải nói đến chuyện lãnh đạo, phóng viên không để cho những kẻ bị báo nêu tên mua chuộc, đe đọa, cám dỗ bằng tiền bạc.

Mới đây, sau khi Báo Đắk Nông đăng tải về vụ việc liên quan đến nguyên lãnh đạo ở một địa phương, vị này cho người đến tận phòng lãnh đạo báo thương thảo, đưa một phong bì dày cộp để xin gỡ bài viết. Quả thật, sự việc lúc đó như thử thách bản lĩnh, nhân phẩm của người lãnh đạo báo, chỉ cần gật đầu thôi cũng có trong tay cả trăm triệu đồng chứ không ít. Thế nhưng, bản lĩnh, danh dự, nhân phẩm, đạo đức của người làm báo - người lãnh đạo Báo và hơn trên hết là danh dự, uy tín của một cơ quan báo đảng đã chiến thắng tất cả sự cám dỗ vật chất đó. Đó cũng là cách để bảo vệ uy tín, danh dự của cơ quan báo chí và tạo niềm tin cho anh em phóng viên sẵn sàng chiến đấu vì lẽ phải, sự công bằng của cuộc sống, không bị sa ngã bởi những cám dỗ vật chất, giữ gìn đạo đức người làm báo trong quá trình tác nghiệp

Bên lề Hội thảo diễn ra nhiều hoạt động ý nghĩa như: Triển lãm ảnh báo chí, nghệ thuật với chủ đề “Đức Phổ phát triển và hội nhập”, Hoạt động thiện nguyện “Tặng xe đạp cho học sinh nghèo vượt khó”; tặng 200 suất quà cho các gia đình nghèo và 10 suất quà bằng tiền mặt của Tiến sĩ, Đại đức Thích Trúc Thái Minh, Phó Trưởng Ban Truyền thông Giáo Hội Phật giáo Việt Nam, Trụ trì chùa Ba Vàng trao tặng cho ngư dân có hoàn cảnh khó khăn tại huyện Đức Phổ. 

Thành Huy Long

Bình luận