Vài nét về tục vui tết của đồng bào Tày ở Yên Bái

16/02/2021, 07:23

Vài nét về tục vui tết của đồng bào Tày ở Yên Bái - Xuân đến Tết về, bên cạnh những tập tục khác nhau, các dân tộc đều có những nét tương tự: nhà nọ đi đến nhà kia mừng tuổi nhau, chúc tụng nhau sống lâu, mạnh khỏe, làm ăn gặp may, tăng gia sản xuất thắng lợi, rồi đi chơi xuân, tham gia các trò chơi và ca hát. Người dân tộc Tày ở tỉnh Yên Bái thường có trò chơi tung còn, đánh yến, kéo co, chơi đu và xòe hát.

Lễ hội lồng tồng (xuống đồng) của người Tày ở Yên Bái (ảnh: ditichlichsuvanhoa)

Đối với người Tày, tung còn và đánh yến sôi nổi nhất vào ngày hội lồng tồng (xuống đồng). Sau mấy ngày Tết, dân bản đẹm rượu thịt và các thứ bánh Tết ra bày thành hàng ở một thửa ruộng rộng rồi thắp hương khấn Thần Đất cầu cho năm ấy làm ruộng được mùa, làm nương được gặt, dân làng được mạnh khỏe, bình yên. Sau khi cúng khấn, một hồi trống nổi lên. Từng tốp trai gái thi nhau tung còn đánh yến. Còn tung đi tung lại, khéo léo không cho quả còn rơi. Yến vượt tới vượt lui, nhanh tay nhanh chân không để con yến trượt. Cuộc “chiến” như thế cứ diễn ra có bên được, bên thua. Bên nào vung tay bắt để quả còn rơi xuống đất là bên ấy thua, nữ thua phải nộp cho nam một chiếc vòng tay hay chiếc khăn đội đầu, nam thua phải nộp cho bên nữ một khăn quàng hay chiếc mũ. Bên thua không chịu trao thì bên được cứ việc xông vào “tước” của bên thua, tan cuộc họ lại trao trả cho nhau một cách lịch sự, nhã nhặn.

Trong các trò chơi xuân, có lẽ tung còn, đánh yến là vui nhộn say sưa và được nhiều người yêu thích hơn cả. Chả thế mà các cô gái chàng trai khi tan cuộc ra về vẫn còn tiếc rẻ, có cô gái thốt lên:

Ngày Tết ta đánh yến ruộng cao
Ngày xuân ta tung còn ruộng cạn
Đánh yến quên cả ăn cơm
Tung còn quên cả bữa
Đánh yến vượt chín cánh đồng
Tung còn vượt mười bãi rộng
Buồn quá, tan hội
Ta vẫy tay, mình vẫn quay đi...
Và chàng trai đáp:
Ngày Tết ta tung còn
Ngày xuân ta đánh yến
Còn cái đi cái lại
Yến cái tới cái lui
Tung còn vui quên ăn
Đánh yến vui quên ngủ
Tung còn qua ngọn vối mới thôi
Đánh yến qua ngọn mai mới nghỉ
Yêu nhau hẹn năm sau lại gặp...

Ngoài ra, giữa đám hội còn có trò kéo co cũng không kém phần sôi nổi. Trò chơi này ngày xưa gồm hai bên nam nữ, có cả cụ già đến trẻ em túm tụm nhau nắm một con sào hay chiếc dây thừng bện thật chặt, dưới đất có vạch ngang làm mốc, rồi hai bên ra sức kéo về hai ngả ngược chiều nhau, bên nào bị kéo qua vạch mốc là bên bị thua. Cuộc “chiến” xảy ra khá gay go go quyết liệt. Có khi cuộc “chiến” kéo co là một bên nam, một bên nữ. Hai bên miệng hò reo, cố sức kéo lấy được, kéo đi kéo lại năm lần bảy lượt, bên nữ dù có sức khẻo vẫn giả thua để bên nam thắng cuộc. Đó là tục lệ mê tín xa xưa nam thua là năm mất mùa, nữ thua thì mùa màng tháng lợi. Ngày nay trong dịp Tết những nơi nào còn có trò chơi kéo co chỉ là mục đích chơi thể dục thể thao vui xuân thuần túy, không phân biệt nam nữ, không mang tập tục mê tín, kiêng kỵ  như xưa nữa.

Có nơi, người Tày còn tổ chức chơi đu, trẻ em đánh quay, vừa chơi đu vừa hát đồng dao (Hưng Khánh). Có nơi tổ chức hội xòe, vừa xòe vừa hát thật vui vẻ. Những cụ già, người cao tuổi thường ngồi quanh mâm cơm Tết, ngâm thơ uống rượu. Ngâm thơ, các cụ cất cao giọng ngâm (hoặc hát) những bài thơ cổ xưa ông cha truyền lại, hay những bài chúc tụng nhau trong dịp Tết. Xưa kia, Tết nguyên đán kéo dài cho tới ngày rằm tháng Giêng mới hết, vừa hao phí thời gian vừa hao phí tiền của, chỉ vui cho lớp quan lại và nhà giàu, còn đa số nhà nghèo chỉ là cái “Tết suông”, “Tết nhạt nhẽo”. Từ ngày đất nước được giải phóng, dân tộc Tày cũng như các dân tộc khác đều theo nếp sống mới ăn Tết trong ba ngày rồi lại bắt tay vào lao động sản xuất, vì thế mới có câu hát:

Tết ngày trước là Tết suông
Tết năm xưa Tết nhạt nhẽo
Nhà ta năm nay mới thật là Tết
Phong lưu thật phong lưu
Vui vẻ thật vui vẻ
Nhờ có Đảng, Bác Hồ, Tết ta mới thật vui tươi.
Bữa tiệc rượu đầu năm thật vui. Khách đến mừng tuổi, chúc chủ nhà bằng câu hát :
Ngồi chiếu tôi xin nâng chén
Ngồi mâm tôi xin chuốc rượu
Trước hết tôi xin chúc mừng ông bà
Qua năm cũ vào năm mới
Hết tháng Chạp sang tháng Giêng
Tết năm nay nhà ông bà thật vui vẻ phong lưu
Năm nay năm đống lúa
Nhà ông bà được chín bịch thêm nghìn gánh
Ông ung dung ngồi trên phản cười vui
Bà vui vẻ ngồi trên giường trò chuyện
Tiền bạc ông bà có nhiều vô kể
Đếm không biết được mấy khe
Quanh năm ông bà làm ra được nhiều tiền
nghìn tiền trăm bỏ hòm
Bước sang năm mới
Chúc ông bà sức khỏe như gà sống
Chúc ông bà mạnh khỏe như gà rừng
Chúc ông bà tuổi già thêm
Được già như hoa bông
Đầu bạc như hoa mận
Vượt nhiều khe không chồn chân
Qua nhiều làng không mỏi gối
Vững như cây cổ thụ trước gió
Chắc như hòn đá tảng giữa lòng sông
Như cột trụ cho con cháu bám
Như xà nhà cho con cháu víu...

Cứ thế, khách chúc bằng những lời thơ thật vui, tiếng cười tiếng vỗ tay thật hoan hỷ. Người nọ hát hết bài này, người kia ca bài khác, cuộc rượu vui Tết kéo dài có khi đến hết ngày mới nghỉ.

Hà Lê

Bình luận