Truyền thông lễ hội: “Gạn đục khơi trong”

18/03/2019, 02:55

Truyền thông lễ hội: “Gạn đục khơi trong” - Lễ hội vốn được coi là “bảo tàng sống” chứa đựng các giá trị văn hóa - lịch sử phong phú của dân tộc. Gần đây, nhiều lễ hội đã được quan tâm gìn giữ và phát triển, song do nhiều nguyên nhân khiến không ít lễ hội mất đi bản sắc cũng như nét đẹp vốn có của nó.

Nhà báo cần biết “Gạn đục khơi trong” khi truyền thông các lễ hội. Ảnh: TL

Gìn giữ nét đẹp truyền thống

Lễ hội là nhịp cầu nối quá khứ với hiện tại, là một trong những môi trường giáo dục truyền thống và văn hóa dân tộc rất tốt cho lớp trẻ. Một đất nước có nhiều lễ hội như nước ta chứng tỏ người Việt đã có một bề dày văn hóa phong phú và lâu đời, tinh thần “uống nước nhớ nguồn”, biết ơn người có công, điều đó rất đáng tự hào.

Đất nước ta đang chuyển mình mạnh mẽ trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập kinh tế quốc tế, đời sống vật chất và tinh thần của đại bộ phận nhân dân được nâng cao. Do đó, tham gia lễ hội càng trở thành một nhu cầu, một món ăn tinh thần không thể thiếu của người dân. Theo thống kê của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, hiện nay cả nước có gần 8.000 lễ hội, trong đó phần lớn là lễ hội dân gian, lễ hội ở cấp làng, xã, nhu cầu tổ chức lễ hội đã lan tỏa ở hầu hết các địa phương trong cả nước, đặc biệt là loại hình lễ hội văn hóa du lịch.

Lễ mừng lúa mới ở buôn Kon H’ring, Đắk Lắk. Ảnh: TL

Mùa lễ hội xuân 2019 đã được khởi động với rất nhiều thuận lợi: Chuyện tranh cướp, chen chúc, giẫm đạp đã nhường chỗ cho những hoạt động nền nếp, quy củ hơn tại lễ hội Gióng, đền Sóc (Sóc Sơn); không gian sạch đẹp, ứng xử văn minh xóa nhòa tình trạng bừa bộn rác thải, chèo kéo, làm phiền du khách ở lễ hội chùa Hương (Mỹ Đức); những nghi lễ truyền thống được bảo tồn, phát huy tại đền Cổ Loa (Đông Anh), đền Hai Bà Trưng (Mê Linh)

Có thể khẳng định, công tác quản lý và tổ chức lễ hội những năm gần đây đã có nhiều chuyển biến ngày càng tiến bộ: vừa giữ gìn phát triển những nét đẹp văn hóa truyền thống, vừa kết hợp nhuần nhuyễn những yếu tố hiện đại, phát huy tác dụng tích cực của lễ hội, nêu cao ý nghĩa giáo dục truyền thống.

Văn hóa dân tộc được bảo tồn và hòa vào dòng chảy chung của văn hóa nhân loại. Nhiều phong tục, tập quán tốt đẹp của dân tộc được bảo lưu, tạo nền tảng vững chắc cho văn hóa có sức đề kháng chống lại sự xâm lăng của văn hóa ngoại lai. Việc tổ chức có hiệu quả các hoạt động lễ hội đã có tác dụng khai thác tiềm năng du lịch, một nguồn thu rất lớn bổ sung cho nguồn thu ngân sách quốc gia.

Bên cạnh những chuyển biến tích cực nêu trên, những ngày đầu mùa lễ hội xuân 2019 vừa qua không phải không còn những “hạt sạn” làm ảnh hưởng đến sự tôn nghiêm, không gian văn hóa tâm linh thuần khiết ở nhiều di sản.

Tại không ít điểm di tích, những tồn tại, hạn chế từ mùa lễ hội trước vẫn tiếp tục xuất hiện, như: Hàng quán, dịch vụ tâm linh vây kín lễ hội; du khách ăn mặc phản cảm; thắp hương, cúng đốt vàng mã tràn lan; rải tiền lẻ vô tội vạ; cúng cầu dâng sao giải hạn;...

Báo chí truyền thông là cầu nối giữa lễ hội và công chúng. Ảnh: TL

“Cầu nối” giữa lễ hội và công chúng

Lễ hội truyền thống của người dân trước đây thường được tổ chức trong phạm vi làng xã, không khí tuy tấp nập, rộn ràng nhưng trong tâm thế bình yên, vui vẻ, tạo sự hứng khởi cho bà con trong những ngày đầu năm mới. Tuy vậy, trong xã hội bùng nổ thông tin, do cách thức thông tin, tuyên truyền, quảng bá rầm rộ tập trung vào một thời điểm mà báo chí đã đưa nhiều lễ hội vượt ra khỏi ranh giới “lũy tre làng”, đặc biệt là các lễ hội mang tính tâm linh.

Những bất cập trong hoạt động lễ hội trước hết xuất phát từ công tác quản lý, tổ chức lễ hội của chính quyền các địa phương và cơ quan chức năng còn hạn chế, chưa theo kịp tình hình và chưa lường hết được những hệ lụy, hậu quả do mặt trái của lễ hội trong xã hội hiện đại gây ra. Tuy nhiên cùng phải thừa nhận, báo chí cũng là một trong những “tác nhân” làm “tích hợp” thêm sự quá tải, biến tướng của một số lễ hội, nhất là một số lễ hội lớn, lễ hội nổi tiếng.

Báo chí với vai trò là cầu nối giữa lễ hội với người dân góp phần quan trọng trong việc tuyên truyền, quảng bá và làm lan tỏa những giá trị tích cực của lễ hội đến với đông đảo công chúng. Đồng thời kịp thời, phản ánh nhanh nhạy về những hiện tượng thương mại hóa, biến tướng, tiêu cực trong công tác quản lý và tổ chức lễ hội, qua đó kiến giải, đề xuất các giải pháp phù hợp, giúp các địa phương và cơ quan chức năng có những việc làm thiết thực để đưa lễ hội vào nề nếp văn minh hơn.

Điều quan trọng khi viết về lễ hội, người làm báo phải có hiểu biết đầy đủ, sâu sắc về lịch sử, nguồn gốc, bản chất, nội dung, ý nghĩa của từng lễ hội. Chỉ có như vậy mới không rơi vào cách thông tin, tuyên truyền hời hợt, chỉ đề cập đến hình thức, nghi thức bên ngoài hay những hiện tượng nhất thời nảy sinh mà không hiểu hết giá trị cốt lõi và ý nghĩa đích thực của lễ hội, qua đó cũng tránh được cách nhìn nhận, xem xét vấn đề theo cảm tính.

Vẫn như mọi năm, lễ hội giằng bông Sơn Đồng không tránh khỏi tình trạng hàng trăm thanh niên trai tráng chen chúc, náo loạn để cướp bông. Ảnh: TL

Trả lời phỏng vấn PV Người Làm Báo, bà Ninh Thị Thu Hương, Cục trưởng Cục Văn hóa cơ sở cho rằng, cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giới thiệu về nguồn gốc, nhận diện đúng giá trị của lễ hội, di tích và các nhân vật được thờ phụng, tôn vinh; bảo tồn có chọn lọc những phong tục tập quán tốt đẹp của dân tộc theo xu hướng lành mạnh, tiến bộ, tiết kiệm, phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của địa phương, đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng của nhân dân. Bên cạnh đó, phải quản lý chặt chẽ việc thông báo và đăng ký tổ chức lễ hội trên địa bàn, không tổ chức lễ hội có nội dung kích động bạo lực, trái với truyền thống yêu hòa bình và nhân ái của dân tộc; Có định hướng điều chỉnh quy mô, giảm tần suất tổ chức lễ hội văn hóa, thể thao và du lịch, lễ hội ngành nghề, đẩy mạnh xã hội hóa các nguồn lực trong tổ chức lễ hội.

Mùa lễ hội năm nay vẫn đang còn tiếp diễn. Vì thế, đòi hỏi các nhà quản lý các cơ quan thông tấn báo chí cần tiếp tục chung tay đẩy lùi hủ tục, giữ gìn không gian văn hóa tâm linh, môi trường sinh hoạt tín ngưỡng lành mạnh, phát huy bản sắc.

Lễ hội đua ghe Ngo tại Sóc Trăng. Ảnh: TL

Công tác tuyên truyền, “gạn đục, khơi trong” lễ hội cần được thực hiện thường xuyên để giúp người tham gia lễ hội nhận thức sâu sắc về mục đích, ý nghĩa của lễ hội, tự giác thực hiện nếp sống văn minh, điều chỉnh hành vi, ứng xử đúng đắn; làm cho mỗi người tham gia lễ hội thấy được việc đến với lễ hội, đó không chỉ là cuộc du ngoạn tâm linh, mà còn khiến con người mắt sáng, tâm trong, từ đó nâng cao ý thức, hành xử văn minh góp phần nâng tầm ý nghĩa của việc bảo tồn các nét đẹp văn hóa lễ hội trong đời sống hiện đại.

Nam Dung

Bình luận