Truyền thông kinh tế xanh: Chiến lược phát triển bền vững

06/12/2017, 14:59

Truyền thông kinh tế xanh: Chiến lược phát triển bền vững - Việt Nam phải đối mặt với thách thức về bảo đảm an ninh năng lượng, lương thực, nguồn nước trong điều kiện chịu nhiều tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu.

Ngày nay, mức độ truyền thông về kinh tế xanh trên báo chí Việt Nam còn rất hạn chế

Thuận lợi và thách thức với Việt Nam

Kinh tế xanh được hiểu là nền kinh tế nâng cao đời sống của con người và cải thiện công bằng xã hội, đồng thời chú trọng giảm thiểu hiểm họa môi trường và sự khan hiếm tài nguyên.

Thời gian qua, kinh tế Việt Nam đã đạt được những thành tựu quan trọng, nhưng phát triển chưa bền vững vì còn dựa nhiều vào việc khai thác tài nguyên thiên nhiên, năng suất lao động còn thấp, công nghệ sản xuất, mô hình tiêu dùng còn sử dụng nhiều năng lượng, nguyên liệu và thải ra nhiều chất thải. Nhiều nguồn tài nguyên thiên nhiên bị khai thác cạn kiệt, sử dụng lãng phí và kém hiệu quả. Môi trường tự nhiên ở nhiều nơi bị phá hoại nghiêm trọng, ô nhiễm và suy thoái đến mức báo động...

Nhận thức rõ điều này, để phát triển đất nước và hội nhập với trào lưu quốc tế, Chính phủ đã ban hành những văn bản quan trọng mang tính chất chiến lược: Quyết định số 2139/QĐ-TTg, ngày 5/12/2011 về phê duyệt Chiến lược quốc gia về Biến đổi khí hậu; Quyết định số 432/QĐ-TTg, ngày 12/4/2012 về phê duyệt Chiến lược Phát triển bền vững Việt Nam giai đoạn 2011 - 2020...

Tuy nhiên, con đường tiến tới nền kinh tế xanh của Việt Nam còn nhiều chông gai, thách thức. Mức thu nhập trung bình đầu người/năm chỉ bằng 1/10 mức thu nhập trung bình trên thế giới. Tăng trưởng kinh tế ở nước ta trong những năm qua chủ yếu dựa vào tăng vốn, lao động và khai thác các nguồn lực tự nhiên, mức đóng góp của năng suất trong các nhân tố tổng hợp (Total factor productivity - TFP) có tăng lên nhưng rất chậm và thấp so với nhiều nước trong khu vực.

Công nghệ sản xuất ở Việt Nam hiện nay so với thế giới còn cũ, lạc hậu, tiêu hao năng lượng, phát sinh nhiều chất thải gây ô nhiễm suy thoái môi trường, kèm với đó là tốc độ gia tăng phát thải khí nhà kính cao nhất trên thế giới. Hiệu quả sử dụng tài nguyên thấp, thiệt hại kinh tế do ô nhiễm suy thoái ở mức -11,54%, trong khi con số này ở Nhật là -0,82%, Hàn Quốc là -1,79%. Đổi mới công nghệ còn chậm, chuyển giao công nghệ chưa đạt hiệu quả cao, việc nghiên cứu, triển khai áp dụng công nghệ mới chưa theo kịp tốc độ phát triển kinh tế. Nguồn vốn đầu tư cho thực hiện kinh tế xanh còn hạn chế.

Không ít doanh nghiệp chưa thực sự quan tâm tới đầu tư bảo vệ môi trường trong sản xuất. Vẫn còn nhiều người cho rằng, chi phí bảo vệ tài nguyên và môi trường là loại chi phí ‘tiêu tốn’, chứ không phải chi phí sinh lợi, nghĩa là chúng giúp quá trình tăng trưởng, phát triển kinh tế - xã hội nhưng chưa đem lại giá trị gia tăng cho quá trình này. Hệ quả là chi phí bảo vệ tài nguyên môi trường thường được hạn chế và tiết giảm.

Với mỗi quốc gia, địa phương việc xây dựng kinh tế xanh lại có những đặc thù, những yêu cầu cụ thể

Vai trò của truyền thông kinh tế xanh

Các kế hoạch hành động tăng trưởng xanh của ngành và địa phương không thể thành công nếu doanh nghiệp tại đó không nhận thức được ý nghĩa, vai trò cũng như cách thức thực hiện tăng trưởng xanh tại doanh nghiệp. Trong giai đoạn đầu, các cơ quan quản lý nhà nước cần đóng vai trò định hướng, có các giải pháp hỗ trợ để khuyến khích một số doanh nghiệp tiên phong làm thí điểm, từ đó giới thiệu các mô hình thành công để nhân rộng.

Truyền thông đại chúng là hệ thống kênh truyền thông chủ lực trong xã hội hiện đại, tạo dựng khung nhận thức chung của toàn xã hội về những vấn đề chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội thiết yếu, đồng thời, có thế mạnh lan tỏa và tác động rộng khắp nhằm định hướng về nhận thức, thay đổi hành vi, hành động của con người.

Truyền thông về kinh tế xanh cần đi trước một bước, và phải đồng hành tích cực trong quá trình chuyển đổi từ nền “kinh tế nâu” sang “nền kinh tế xanh”. Truyền thông về kinh tế xanh cần đáp ứng một số yêu cầu sau:

Tính khai mở, định hướng: Báo chí có vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin, nhằm thay đổi nhận thức, hành vi, hành động của con người. Truyền thông kinh tế xanh phải thực hiện tốt nhiệm vụ mở đường cho xây dựng kinh tế xanh. Những thông tin mà các cơ quan báo chí truyền thông truyền tải tới công chúng cần làm rõ kinh tế xanh là gì? Bản chất của kinh tế xanh? Sự khác biệt giữa kinh tế xanh và kinh tế nâu? Kinh tế xanh có thể xây dựng ở những ngành nào?

Tính khách quan, chính xác: là đặc trưng, đặc điểm, là yêu cầu tồn tại của bản thân báo chí. Trong bối cảnh truyền thông kinh tế xanh được thực hiện gần như đồng thời với quá trình xây dựng nền kinh tế xanh, nhà báo cần duy trì, tạo lập tốt quy trình thông tin hai chiều để nắm bắt những vấn đề mới phát sinh cần giải quyết, những câu hỏi mới cần giải đáp, những quan điểm cần thay đổi và được thay đổi,... Thông tin về kinh tế xanh cần đòi hỏi tính chính xác và độ nhất quán cao, và cần phải được thực hiện một cách thống nhất với mục tiêu xuyên suốt: xây dựng nền kinh tế xanh với bản chất như nền kinh tế đó cần phải có.

Tính thực tiễn, cụ thể: Truyền thông phải mang hơi thở thực tiễn, phản ánh những thông tin cụ thể và thiết thực, mang hơi thở của cuộc sống chứ không phải thông tin bàn giấy. Mặc dù xây dựng nền kinh tế xanh có tính toàn cầu, nhưng với mỗi quốc gia, địa phương việc xây dựng kinh tế xanh lại có những đặc thù, những yêu cầu cụ thể.

Tính phản biện: Truyền thông Việt Nam không chỉ cần làm rõ các khái niệm, nội dung, mục tiêu, phương thức xây dựng nền kinh tế xanh, mà còn cần phản ánh được những lực cản, những vướng mắc, vấn đề bất cập trong việc triển khai thực hiện kinh tế xanh, cũng như có những phản biện chính sách nhằm thúc đẩy việc hoàn thiện hơn hệ thống văn bản pháp lý từ Trung ương đến địa phương.

Con đường tiến tới nền kinh tế xanh của Việt Nam còn nhiều chông gai, thách thức

Trách nhiệm của người làm báo

Hiện nay, mức độ truyền thông về kinh tế xanh trên báo chí Việt Nam còn rất hạn chế. Thông tin trên báo điện tử và các trang thông tin điện tử chuyên ngành môi trường có cập nhật các thông tin về kinh tế xanh, tuy nhiên, đa phần là thông tin sự kiện và thông tin mô tả từ các nguồn tư liệu nước ngoài.

Trên các kênh truyền hình Trung ương và địa phương, thông tin về kinh tế xanh chủ yếu là thông tin sự kiện, hoặc các câu chuyện về mô hình, hoặc ý tưởng cho xây dựng nền kinh tế xanh. Chưa có chương trình chuyên biệt về kinh tế xanh, mà thông tin thường được lồng ghép trong các chương trình về môi trường như Môi trường, Sống xanh, Hành trình xanh (VTV), hay các chuyên mục của kênh VTC14 (Kênh truyền hình phòng chống thiên tai) và VTC16 - Kênh truyền hình Nông nghiệp - Nông thôn.

Tương tự như vậy trên báo in và phát thanh, thông tin về kinh tế xanh cũng rất phân tán, rải rác, lẻ tẻ. Bên cạnh đó, thời lượng, dung lượng phản ánh về kinh tế xanh còn ít so với tổng thời lượng chương trình, số báo, nên thông tin về kinh tế xanh đến với công chúng còn rất hạn chế.

Để thực hiện thành công Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh, cần có chiến lược truyền thông tăng trưởng xanh. Đồng thời, trong thời kỳ phát triển phi đại chúng hóa truyền thông đại chúng, truyền thông kinh tế xanh cũng cần xác định các nhóm đối tượng trọng tâm, và có các thông điệp truyền thông phù hợp với từng nhóm đối tượng. Để thực hiện thành công Chiến lược tăng trưởng xanh, cần sự nhận thức đầy đủ về kinh tế xanh, từ đó, thay đổi cách thức sản xuất, tiêu dùng theo hướng hiệu quả để thực hiện được mục tiêu phát triển ổn định và bền vững./.

PSG,TS Đặng Thị Thu Hương - Trương Thị Phương

--

* Bài viết dựa trên kết quả nghiên cứu của đề tài KHCN-TB/13-18 do ĐHQG tài trợ

Tài liệu tham khảo

1. Quyết định số 1393/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ban hành ngày 25/09/2012 phê duyệt Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh
2. Quyết định số 403/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ban hành ngày 20/03/2014 phê duyệt Kế hoạch hành động quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2014 - 2020
3. NEU (2016). Tài liệu Tập huấn về Tăng trưởng xanh, Dự án hỗ trợ tăng cường năng lực và đổi mới thể chế thực hiện tăng trưởng xanh và phát triển bền vững ở Việt Nam (CIGG)
4. Pearce et al. Blueprint for a Green Economy, Earthscan Publications Limited, London, 1989.

Bình luận
Gia đình trái cây Pushmax Nước mắm nhĩ cá cơm Châu Sơn