Truyền thông cho đồng bào dân tộc Mông và vấn đề đặt ra cho kênh VTV5

29/03/2018, 10:16

Truyền thông cho đồng bào dân tộc Mông và vấn đề đặt ra cho kênh VTV5 - Đồng bào dân tộc thiểu số chủ yếu sinh sống ở các vùng núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới, những nơi nghèo nàn, lạc hậu, ít có điều kiện tiếp cận thông tin, nhưng lại là nơi “phên dậu” của tổ quốc.

Dựa trên kết quả nghiên cứu của đề tài KHCN-TB.14X/13-18, bài viết phân tích thành công và hạn chế của kênh VTV5 trong truyền thông phục vụ công chúng người Mông. Ảnh: TL

Đặc điểm công chúng

Người Mông là một dân tộc có dân số tương đối đông (trên 9 triệu người), cư trú ở các nước khác nhau trên thế giới, nhiều nhất là ở Trung Quốc. Dân tộc Mông sinh sống ở Việt Nam có khoảng 1 triệu người, là một trong những dân tộc thiểu số có số dân đông nhất ở Việt Nam, sống chủ yếu tại các tỉnh phía Bắc như Hà Giang, Điện Biên, Sơn La, Lào Cai...

Do địa bàn cư trú ở vùng núi có độ cao từ 1.000m trở lên, giao thông đi lại khó khăn, khả năng nói và hiểu tiếng phổ thông (tiếng Việt) còn hạn chế, cuộc sống mang tính tự cấp tự túc kéo dài, nên người Mông thường sống khép kín, ít giao du với các dân tộc khác. Tuy vậy, tinh thần đoàn kết dân tộc của người Mông rất cao, cho dù sinh sống ở nhiều địa phương khác nhau nhưng mối quan hệ dân tộc rất gắn bó.

Kinh tế của đồng bào Mông chủ yếu là làm nương rẫy và chăn nuôi. Tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo rất cao, có những thôn bản lên tới trên 95% như thôn Phiêng Lủng (xã Bộc Bố), Phia Bay, Lủng Nghè (xã Cổ Linh), thôn Khuổi Đẩy (xã Bình Trung), Lũng Noong (xã Nam Cường), thôn Tà Han, Cốc Slông (xã Xuân Lạc) thuộc tỉnh Bắc Kạn v.v..

Về cơ bản, trình độ dân trí của người Mông còn nhiều hạn chế. Bà con ở các thôn bản xa xôi, hẻo lánh nên lớp học ở thôn bản chỉ hết cấp 1, muốn học cao hơn các em phải ra trường chính ở trung tâm xã, trong khi đường đi vừa xa, vừa khó khăn. Vì vậy, số học sinh người Mông có trình độ hết cấp 3 rất ít, số người tái mù chữ còn cao. Đây cũng là yếu tố làm cho người Mông nhiều nơi bị tuyên truyền, lôi kéo đi theo kẻ xấu hòng phục vụ mục đích chính trị của chúng.

Trung bình mỗi tháng, VTV5 tổ chức sản xuất hơn 30 bản tin và 50 chương trình. Ảnh chụp màn hình

Những kết quả đáng khích lệ của VTV5

Kênh truyền hình tiếng dân tộc VTV5 được thành lập vào năm 2002, chủ yếu để phục vụ đồng bào các dân tộc thiểu số vùng sâu, vùng xa. Sau 16 năm thành lập và phát triển, VTV5 đã trở thành kênh sóng chuyên biệt quan trọng, phục vụ đồng bào dân tộc thiểu số cả nước, từ chỗ chỉ phát sóng 4 giờ/ngày, nay đã phát sóng 24 giờ/ngày với 28 thứ tiếng.

Ngoài ra, VTV5 còn đảm nhiệm sản xuất và phát sóng các chương trình “Dân tộc và Phát triển” (kênh VTV1), “Sắc màu văn hóa các dân tộc” (kênh VTV2). Trung bình mỗi tháng, VTV5 tổ chức sản xuất hơn 30 bản tin và 50 chương trình khai thác, tạp chí dân tộc với thời lượng 30 phút/chương trình.

Các phóng viên, biên tập viên kịp thời nắm bắt tâm tư, tình cảm của đồng bào, nguyện vọng chính đáng của người dân để phản ánh tới các cơ quan chức năng, từ đó, góp phần quan trọng nâng cao nhận thức chính trị của cán bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân, củng cố niềm tin của nhân dân vào đường lối đổi mới, khẳng định sự lãnh đạo của Đảng, giữ vững sự thống nhất tư tưởng và hành động trong Đảng và sự đồng thuận trong xã hội.

Qua các chương trình truyền hình tiếng dân tộc, công chúng người Mông được tiếp thu chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước bằng chính ngôn ngữ của dân tộc mình. Có thể kể đến các bài như: Tính bền vững của đề án phổ cập mầm non 5 tuổi; Chính sách hỗ trợ đối với người có uy tín vùng đồng bào dân tộc thiểu số; Chỉ thị về phòng chống dịch bệnh; Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về một số chính sách tăng cường công tác bảo vệ rừng; Quyết định nâng mức hỗ trợ đóng bảo hiểm y tế cho hộ cận nghèo...

Trong những năm gần đây, các thế lực thù địch đã lợi dụng vấn đề dân tộc, tôn giáo, đẩy mạnh thực hiện chiến lược Diễn biến hòa bình nhằm tuyên truyền, kích động, truyền đạo trái phép, gây mất ổn định an ninh chính trị trên địa bàn miền núi, vùng đồng bào dân tộc. Các chương trình truyền hình tiếng Mông của VTV5, chính vì vậy đã đặc biệt quan tâm đến việc tuyên truyền công tác xây dựng chính trị cơ sở, gắn phát triển kinh tế với an ninh quốc phòng. Nhiều phóng sự phản ánh tốt tình hình địa phương như “Tình quân dân nơi vùng biên”, “Giải quyết đất ở, đất sản xuất cho đồng bào dân tộc”, “Đổi thay ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số; “Khó khăn trong phổ biến pháp luật ở vùng cao”...

Nhiều phóng sự tập trung vào vấn đề phát triển kinh tế từ việc chuyển dịch cơ cấu giống cây trồng và vật nuôi, phát triển kinh tế từ mô hình trồng rừng, đẩy mạnh việc thâm canh tăng vụ và gieo cấy lúa đúng thời vụ như “Nuôi cá tầm tại lòng hồ thủy điện Sơn La”, “Nghề trồng hoa địa lan ở Sapa”, “Tái cơ cấu nông nghiệp, những triển vọng cho nông nghiệp miền núi”, “Khám phá bản nhỏ vùng cao Hồng Ngài”,...

Hình hiệu Chương trình tiếng H'Mông trên VTV5

Những vấn đề đặt ra

Thứ nhất, nội dung các chương trình còn chung chung, thiếu thông tin cụ thể sát với thực tế đồng bào, kết cấu còn đơn điệu, thiếu hấp dẫn, chất lượng hình ảnh và lời bình chưa cao. Đa phần các bài viết được thực hiện trên cơ sở khai thác các chương trình đã phát sóng trên VTV có nội dung phù hợp với tiêu chí của kênh, rồi được biên dịch sang tiếng Mông.

Các bài viết chủ yếu giới thiệu về tình hình phát triển kinh tế - xã hội ở các địa phương như “Đắk Lắk: Hiệu quả từ mô hình trồng bông vải tưới nhỏ giọt”, “Mô hình trồng tiêu phát triển du lịch của người Hoa ở đảo Phú Quốc”,”Những nữ nghệ nhân trên xứ dừa Bến Tre’..., chưa có nhiều thông tin gần gũi với bà con người Mông. Còn ít phóng sự, chương trình có tính chỉ dẫn, hướng dẫn KHKT nông nghiệp để bà con có thể vận dụng và ứng dụng trong thực tiễn.

Nhiều chương trình truyền hình tiếng Mông trên kênh VTV5 chưa ‘ăn khớp’ trong các khâu từ biên tập, biên dịch, phụ đề đến kỹ thuật. Ở VTV5, kỹ thuật viên dựng hình, ghép phụ đề là người Kinh, không biết tiếng dân tộc.

Trong khi đó, kịch bản chương trình là tiếng Việt, lời đọc trong phóng sự là tiếng dân tộc, đôi khi ghép phụ đề, lời bình và hình ảnh không ăn khớp nhau, hoặc hình ảnh phải lặp lại 2 lần trong các tin biên dịch từ chương trình tiếng phổ thông. Điều này, có phần do yếu tố khách quan, bởi tiếng Việt có ít từ cùng âm tiết với các tiếng dân tộc. Ví dụ, thông thường từ tiếng Việt 2 âm tiết sang tiếng Mông lại có tới 3 âm tiết như từ “đi chơi” tiếng Mông là “mus - ua - sib”... Chính vì vậy, lúc nào ngôn ngữ Mông cũng có thời lượng dài hơn tiếng Việt.

Nhiều chương trình đề cập vấn đề vùng núi, vùng dân tộc, nhưng hình ảnh trực tiếp quá ít, nên sức thuyết phục đối với bạn xem truyền hình chưa cao. Đơn cử như phóng sự “Cải thiện sinh kế từ nghề dệt thổ cẩm truyền thống” giới thiệu về nghề dệt thổ cẩm truyền thống đã đem lại sinh kế cho chị em đồng bào Mông ở xã Pà Cò, huyện Mai Châu, tỉnh Hòa Bình. Tuy nhiên, bối cảnh quay chỉ trong khuôn khổ một buổi hội chợ tại Hà Nội nên không lột tả hết được những nét đặc trưng của nghề dệt thổ cẩm truyền thống của đồng bào Mông.

Đồng bào dân tộc thiểu số nghe nói tiếng phổ thông hạn chế, vì vậy, lời bình của chương trình phải dễ nghe, dễ hiểu, ngắn gọn. Tuy nhiên, nhiều chương trình có lời bình còn dài, số liệu dày đặc, diễn đạt khô khan, như một bản báo cáo.

Ngoài các tác phẩm được lựa chọn phát lại từ các chương trình tiếng phổ thông, VTV5 phát sóng các chương trình cộng tác của đài địa phương. Tuy nhiên, các tin, bài do các Đài PT-TH địa phương gửi về, mặc dù có tính thời sự, sát thực với đồng bào nhưng hình ảnh và lời bình kém, dẫn đến chất lượng chưa cao.

VTV5 đã trở thành kênh sóng chuyên biệt quan trọng, phục vụ đồng bào dân tộc thiểu số cả nước. Ảnh: TL

Nguyên nhân của những hạn chế trên là do đội ngũ thực hiện chương trình truyền hình tiếng dân tộc còn mỏng, nhất là lực lượng phóng viên, biên tập viên tác nghiệp tại cơ sở. Vì vậy, nguồn tin bài luôn trong tình trạng khan hiếm, rất khó lựa chọn các chương trình truyền hình đặc sắc.

Đội ngũ biên dịch viên ở VTV5 gồm 7 biên dịch viên biệt phái với 7 thứ tiếng: Mông, Dao, Thái, Jrai, Ba Na, K’Ho, Khmer. Họ là những người được lựa chọn từ phòng Dân tộc của các Đài PT-TH các địa phương trong cả nước. Biên dịch viên tiếng Mông lâu nay là những phóng viên, phát thanh viên người Mông của các Đài PT-TH địa phương, có năng khiếu về giọng nói, và vốn từ tiếng Mông, chịu trách nhiệm biên dịch toàn bộ nội dung văn bản chương trình, đồng thời, lên hình dẫn các chương trình đó. Tuy nhiên, thời gian biệt phái là một năm, vì vậy, nhiều người vừa mới thạo việc lại thay người khác.

Thông tin, tuyên truyền phục vụ đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi là bộ phận không thể thiếu của công tác dân tộc. Trong xu thế hội nhập, đổi mới thông tin phục vụ đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi là yêu cầu tất yếu của các cơ quan truyền thông đại chúng.

Đào tạo phóng viên, biên tập viên là người dân tộc thiểu số tại VTV5, xây dựng đội ngũ cộng tác viên ở cơ sở là việc cần làm ngay để chương trình tiếng Mông nói riêng, các chương trình tiếng dân tộc nói chung, ngày càng phong phú, phù hợp hơn với cách nghĩ, cách làm của đồng bào dân tộc, phản ánh chính xác, nhanh chóng, kịp thời mọi hoạt động văn hóa chính trị ở các địa phương miền núi, vùng dân tộc trong cả nước

Đặng Thị Thu Hương, Lý Thị Dinh

Bình luận
Trị dứt điểm bệnh ngủ ngáy Gia đình trái cây Pushmax Công ty Cổ phần Sản xuất - Thương mại Violet