Truyền hình các tỉnh vùng Tây Bắc truyền thông phòng chống ma tuý

08/07/2019, 10:20

Truyền hình các tỉnh vùng Tây Bắc truyền thông phòng chống ma tuý - Khu vực Tây Bắc có chung đường biên giới với Lào và Trung Quốc, có vị trí chiến lược quan trọng về phát triển KT-XH, quốc phòng, an ninh đối ngoại, các tệ nạn xã hội đã và đang phát triển hết sức phức tạp.

Tỉnh Điện Biên hưởng ứng Tháng hành động phòng, chống ma túy năm 2019. Ảnh: TL

Truyền thông phòng chống ma túy trên truyền hình địa phương

Trong các loại hình truyền thông đại chúng, truyền hình đóng vai trò quan trọng trong việc góp phần đẩy lùi các hiện tượng xấu, biểu dương những nhân tố tích cực. Qua các thông tin trên truyền hình, nhận thức của người dân được nâng cao, huy động sức mạnh của toàn dân trong đấu tranh, ngăn ngừa với các loại tội phạm, trong đó có tội phạm ma túy. Đấu tranh phòng chống ma túy trên truyền hình có thể rút ra một số vấn đề:

Đối tượng tiếp nhận thông tin báo chí nói chung và tiếp nhận thông tin trên truyền hình địa phương nói riêng tương đối phong phú, đa dạng. Do đó, người làm truyền hình xác định mình đang viết cho đối tượng nào xem. Bởi lẽ, công chúng chỉ quan tâm đến những tin bài hữu ích đối với họ, nhất là trong thời đại bùng nổ thông tin như hiện nay. Tuy nhiên, các đài truyền hình địa phương vẫn có những đối tượng tiếp nhận thông tin riêng, công chúng riêng.

Do vậy, việc tiếp cận thông tin của mỗi đối tượng cũng có nhiều cách khác nhau, ở nhiều trình độ khác nhau. Đặc biệt là đối với những tỉnh vùng sâu, vùng xa có nhiều đồng bào dân tộc, thiểu số sinh sống, trình độ dân trí thấp... Những nơi này việc tuyên truyền trên sóng truyền hình địa phương càng cần phải chi tiết, cụ thể, thậm chí phải tiến hành tuyên truyền bằng ngôn ngữ của riêng họ mới mang lại hiệu quả.

Nội dung thông tin phòng chống ma túy cần đảm bảo những yêu cầu: chính xác, tính định hướng, tôn chỉ mục đích của kênh truyền hình; thông tin phải nhanh nhạy, kịp thời; phong phú, đa dạng; gọn gàng, súc tích, dễ hiểu; thiết thực, bổ ích với công chúng.

Truyền hình Sơn La đưa tin về vụ bắt ma túy ngày 11/6/2019. Video: SonlaTV

Một chương trình truyền hình phòng chống ma túy cần sử dụng rất nhiều các thể loại khác nhau như: in, phóng sự, ghi nhanh, phỏng vấn, tọa đàm... Mỗi thể loại có một thế mạnh riêng, hình thức thể hiện riêng. Đòi hỏi người làm chương trình truyền hình phải sắp xếp sử dụng các thể loại này một cách hợp lý.

Kết cấu chương trình truyền hình là sự sắp xếp bố trí tiêu đề một cách hợp lý, lôgic theo mảng đề tài, sự kiện. Việc xây dựng kết cấu của một chương trình truyền hình nói chung và chương trình truyền hình phòng chống ma túy là hết sức quan trọng, không chỉ đòi hỏi trình độ, kinh nghiệm của nhà báo, mà còn đòi hỏi cả về tư tưởng, lập trường chính trị. Kết cấu chương trình đảm bảo các yếu tố sau: Sắp xếp chương trình một cách khoa học, nhuần nhuyễn, hợp lý, người sắp xếp bản tin phải biết linh động trong một số trường hợp. Việc sắp xếp này sẽ cho khán giả một cái nhìn toàn diện hơn về những gì đang diễn ra xung quanh mình.

Thời lượng chương trình truyền hình phòng chống ma túy cần được quy định thường là 10 - 15 phút và chỉ được phép dao động trong khoảng thời gian rất ít, vì nếu một chương trình quá ngắn sẽ dẫn đến việc thông tin cung cấp cho khán giả ít hơn, nhiều vấn đề cần phân tích mổ xẻ sẽ rất khó thực hiện.

Thời điểm phát sóng chương trình truyền hình phòng chống ma túy cần được tính toán một cách chặt chẽ, phù hợp để có thể thu hút được nhiều đối tượng theo dõi.

Truyền hình các tỉnh vùng Tây Bắc truyền thông phòng chống ma tuý. Ảnh: TL

Một số vấn đề đặt ra

Thứ nhất, khó khăn về địa lý, để có một phóng sự về đấu tranh phòng chống ma túy trên sóng truyền hình ở một huyện vùng sâu, vùng xa trong tỉnh, phóng viên phải vượt 100-200km đường, mất thời gian đến hàng tuần, chưa kể những phóng sự ở vùng giáp ranh biên giới với nước bạn Lào, phóng viên phải mất thêm 3 - 4 ngày mới hoàn thành nhiệm vụ.

Hiện tại, một số Đài PT-TH Sơn La, Điện Biên và Hòa Bình đang thực hiện chế độ định mức theo điểm mỗi tháng một phóng viên. Cách tính là một phóng sự ngắn tính 3 điểm, bình quân mỗi tuần phóng viên phải thực hiện 2-3 phóng sự ngắn mới được coi là hoàn thành nhiệm vụ. Trong khi để hoàn thành phóng sự ngắn ở miền núi phóng viên phải mất cả tuần, thậm chí dài hơn. Do đó, nếu thường xuyên thực hiện các đề tài về đấu tranh phòng chống ma túy ở các bản - nơi giao thông khó khăn, phóng viên sẽ không hoàn thành được định mức trong tháng, cho dù các phóng sự được nhân thêm hệ số ở khu vực.

Mặt khác, quá trình sản xuất tác phẩm báo chí truyền hình phải có phương tiện đi lại, nhưng hiện nay lượng số phương tiện phục vụ êkip tác nghiệp không nhiều. Hơn nữa, trong quá trình tác nghiệp, phóng viên thường xuyên phải đi bộ hàng chục kilomet để tới nơi làm phóng sự. Có lúc phóng viên còn bị mắc kẹt trong bản, làng cả tháng trời, nếu có mưa lớn xảy ra vì các tuyến giao thông đều bị sạt lở nghiêm trọng, hoặc bị bùn lầy bao phủ nên không thể ra được.

Nhiều chương trình truyền hình mất đi tính thời sự, sự kiện đã diễn ra, nhưng phải tới 2 đến 3 ngày sau công chúng truyền hình mới tiếp nhận được thông tin. Điều này ảnh hưởng trực tiếp tới hiệu quả truyền thông. Những khó khăn về địa lí này đã ảnh hưởng đến số lượng cũng như chất lượng các tin, bài về công tác đấu tranh phòng chống ma túy.

Bà con dân tộc thiểu số vùng núi Tây Bắc còn thờ ơ với những chương trình truyền hình về phòng chống ma túy. Ảnh: TL

Thứ hai, phân bố dân cư không đồng đều và trình độ dân trí thấp. Do hạn chế về trình độ nhận thức, nên bà con dân tộc thiểu số vùng núi Tây Bắc còn thờ ơ với những chương trình truyền hình về phòng chống ma túy, thời gian dành cho quá trình tiếp nhận thông tin là rất ít. Một số xã, làng, bản được chính quyền địa phương quan tâm đầu tư tivi, nhưng chỉ một thời gian ngắn đã hỏng do người dân sử dụng không đúng quy trình, mặt khác người dân chưa có ý thức bảo vệ các dụng cụ.

Thứ ba, sự phân bố dân cư thưa thớt, phân tán của đồng bào dân tộc thiểu số vùng Tây Bắc như hiện nay ảnh hưởng đến công tác đầu tư trang thiết bị cho công tác tuyên truyền phòng chống ma túy, nhất là những khu vực giáp với biên giới các nước Lào, Trung Quốc. Thực tế, các Đài PT-TH khu vực Tây Bắc chưa có đủ điều kiện để đầu tư thiết bị phát sóng, phục vụ cho quá trình tiếp nhận thông tin chỉ dành cho một số hộ gia đình.

Thứ tư, chuyên mục riêng về phòng chống ma túy, truyền thông đấu tranh phòng chống ma túy là một lĩnh vực rộng lớn và có nội dung tuyên truyền hết sức đa dạng và phong phú, tuy nhiên hiện nay trên sóng truyền hình các tỉnh vùng Tây Bắc ở 4 Đài PT-TH: Sơn La, Điện Biên, Hòa Bình, Lai Châu mới chỉ có Đài PT-TH Sơn La có chuyên mục về phòng chống ma túy còn lại các Đài PT-TH Điện Biên, Lai Châu, Hòa Bình vẫn chưa có một chuyên mục riêng về đấu tranh phòng chống ma túy. Vì thế công tác tuyên truyền nâng cao nhận thức cho người dân đấu tranh phòng chống ma túy còn gặp nhiều khó khăn. Dẫn tới tình trạng chưa có kế hoạch mang tính chiến lược trong truyền thông dẫn đến nội dung thông tin trùng lặp, chưa có sự gắn kết giữa các tin, bài với nhau khi tuyên truyền.

Truyền hình Lào Cai đưa tin về việc bắt giữ đối tượng tàng trữ 3.500 viên ma túy tổng hợp ngày 22/6/2019. Ảnh: TL

Đi tìm giải pháp

Đối với các cơ quan báo chí nói chung và Đài truyền hình địa phương nói riêng đã phát huy vai trò trong việc chủ động xây dựng kế hoạch truyền thông, tuyên truyền về phòng chống ma túy. Theo đó, nội dung tuyên truyền về phòng chống ma túy ngày càng được mở rộng và có tính bao quát như: truyền thông nâng cao nhận thức của toàn xã hội về tác hại và những nguy cơ đe dọa của ma túy nói riêng, và tệ nạn HIV/AIDS, mại dâm nói chung đối với vận mệnh tương lai của mỗi con người, mỗi gia đình, mỗi cộng đồng.

Thứ nhất, nếu so sánh cơ sở vật chất của các cơ quan báo chí ở một số cơ quan báo chí trong cả nước, hệ thống cơ sở vật chất và trang thiết bị của đài truyền hình các tỉnh vùng Tây Bắc mới chỉ thuộc dạng trung bình. Do vậy, trong bối cảnh toàn cầu hóa truyền thông mạnh mẽ như hiện nay, đài truyền hình các tỉnh vùng Tây Bắc cần được quan tâm nhiều hơn nữa vào việc phát triển cơ sở vật chất và tăng cường các trang thiết bị, phương tiện tác nghiệp theo hướng ngày càng hiện đại và đồng bộ, để phục vụ tốt hơn nhiệm vụ cung cấp thông tin chiến lược phục vụ .

Đầu tư trang thiết bị phát sóng không chỉ có vai trò to lớn để nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền về đấu tranh phòng chống ma túy, mà còn thúc đẩy phát triển kinh tế, xã hội ở khu vực miền núi. Xây dựng đường truyền cáp quang, trang thiết bị kỹ thuật tốt sẽ giúp cho công chúng ở khu vực miền núi Tây Bắc nói chung tiếp nhận thông tin cùng thời điểm với công chúng ở khu vực Thành phố và Thị xã. Tuy nhiên, việc sử dụng đường truyền cáp quang đòi hỏi các Đài phải có một khoản kinh phí rất lớn do đó cần phải có sự tính toán, vừa tiết kiệm chi phí, vừa đem lại hiệu quả cao.

Hãy cùng nhau ngăn chặn ma túy và bài trừ tệ nạn mại dâm. Ảnh: TL

Thứ hai, các cơ quan báo chí truyền hình cần xác định công tác tuyên truyền về phòng chống ma túy là nhiệm vụ vừa cấp thiết, vừa lâu dài, cần được tiến hành thường xuyên, liên tục bằng sự kết hợp các biện pháp khác nhau. Chú trọng các nội dung tuyên truyền phổ biến pháp luật phòng tránh đặc biệt là đối với các đồng bào dân tộc thiểu số ở những địa bàn vùng sâu, vùng xa...

Nước ta do có vị trí địa lí gần với khu vực “tam giác vàng” là nơi sản xuất thuốc phiện lớn nhất thế giới với trên 70% lượng ma túy trên toàn cầu. Cùng với đó là quy định pháp luật xử lí về tội phạm ma túy ở mỗi nước khác nhau nên sự phối hợp đấu tranh xóa bỏ các tụ điểm ma túy dọc biên giới cũng gặp khó khăn, cản trở. Vì vậy, các cơ quan truyền thông, các đài truyền hình địa phương cần xây dựng kế hoạch truyền thông về phòng chống ma túy trên truyền hình. Từ đó, thúc đẩy hoạch định, xây dựng chính sách hợp tác, thỏa thuận cũng như kí kết những văn bản giữa các nước cùng thực hiện phòng chống tội phạm ma túy xuyên quốc gia.

Thứ ba, các đài truyền hình địa phương các tỉnh vùng Tây Bắc cần chủ động hơn nữa trong việc thông tin về giảm cầu, đặc biệt công tác cai nghiện ma túy. Sau nhiều năm tổ chức với nhiều hình thức cai nghiện nhưng chúng ta vẫn chưa tìm ra được giải pháp căn cơ triệt để, có hiệu quả thực sự, điển hình là tỉ lệ tái nghiên vẫn ở mức. Do đó, truyền thông trên báo chí nói chung và truyền hình nói riêng cũng phải đi trước một bước trong việc định hướng để giúp các cơ quan chức năng chuẩn bị sẵn các giải pháp cho việc phát hiện và tổ chức cai nghiện cho nhóm người này.

Thứ tư, nâng cao trình độ, nghiệp vụ của phóng viên, biên tập viên làm công tác thông tin về phòng chống ma túy. Mỗi năm ít nhất một lần, các đài truyền hình khu vực Tây Bắc phối hợp cùng các cơ quan chức năng, Hội Nhà báo Việt Nam tổ chức khóa tập huấn, nâng cao nghiệp vụ cho phóng viên, biên tập viên phụ trách chuyên mục, chuyên đề về phòng chống ma túy. Nắm chắc kiến thức lĩnh vực phòng chống ma túy phóng viên, biên tập viên mới có thể làm chủ được nội dung, cũng như cách thức thể hiện các tác phẩm báo chí truyền hình đến đối tượng khán giả là bà con dân tộc thiểu số

PGS. TS, Đặng Thị Thu Hương - Đàm Xuân Phương

---

Bài viết được thực hiện dựa trên kết quả nghiên cứu của đề tài khoa học mã số KX.01.37/16-20, do Bộ Khoa học và Công nghệ tài trợ

Bình luận