Trăng xưa hạc cũ với Xuân này

10/02/2018, 14:52

Trăng xưa hạc cũ với Xuân này - "Trăng xưa, hạc cũ với xuân này" là câu thơ cuối trong bài “Cảnh rừng Việt Bắc” được Bác Hồ sáng tác trong thời gian tại chiến khu Việt Bắc.

Bác Hồ với thiếu nhi. Ảnh: TL

Bảy mươi hai năm trước, sau ngày toàn quốc kháng chiến (19/12/1946) và 60 ngày đêm chiến đấu bảo vệ Hà Nội trong hào khí ngàn năm của Thăng Long - Đông Đô - Hà Nội, Trung ương Đảng, Bác Hồ có quyết định lịch sử: Tạm rời Thủ đô lên chiến khu Việt Bắc, tiến hành cuộc chiến “nếm mật nằm gai” 9 năm trường kỳ. Đó cũng là thời gian Bác Hồ đón Tết ở núi ngàn Việt Bắc “Trăng xưa hạc cũ với Xuân này”

Mùa Xuân qua những vần thơ của Bác

Mùa Xuân năm 1941, đó là ngày 28/1, sau ba thập kỷ bôn ba năm châu, bốn biển tìm đường cứu nước, Người trở về đất mẹ và hôn lên nắm đất Tổ quốc trong rớm lệ trên đất Cao Bằng rừng trắng hoa mơ như Tố Hữu viết:

“Bác đã về đây Tổ quốc ơi,
Nhớ thương hòn đất ấm hơi Người.
Ba mươi năm ấy chân không nghỉ,
Mà đến bây giờ mới tới nơi”...

“Khách sạn” ngày đầu Bác về đất Mẹ là hang Pác Bó. Nơi đây, với cảnh “Sáng ra bờ suối, tối vào hang/ Hai tay gây dựng một sơn hà”, Bác Hồ kính yêu của chúng ta đã tạc lên phiến đá tượng Các Mác rất có hồn; còn dòng nước tuôn ra từ mạch rừng, đêm ngày lững lờ chảy ngay dưới tấm phản gỗ Bác vẫn dùng để làm việc, dịch sử Đảng và nghỉ ngơi... được Bác đặt tên suối Lênin. Tất cả như cháy bỏng trong trái tim Người khát vọng độc lập, tự do mà Bác nung nấu, theo đuổi từ hơn ba thập kỷ trước.

Một ngày mùa thu trên Quảng trường Ba Đình, ngày 2/9/1945, Người dõng dạc đọc Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Sau đó không lâu, kẻ thù ngoại bang xâm lược nước ta lần thứ hai vào cuối mùa Đông năm 1946 tại Hà Nội, tấn công lên Việt Bắc với mưu đồ bóp chết trong gang tấc cơ quan đầu não của ta vừa di dời lên đó.

Tết Đinh Hợi 1947, Tết kháng chiến đầu tiên trên đường lên chiến khu Việt Bắc, Bác Hồ dừng chân ở chùa Trầm của tỉnh Hà Đông (cũ). Nơi đó cũng là điểm sơ tán đầu tiên của Đài Tiếng nói Việt Nam. Tại đây, sau khi thăm và nói chuyện với cán bộ phóng viên, Bác Hồ tự tay viết 8 chữ trên giấy màu đỏ: “Kháng chiến tất thắng, kiến quốc tất thành”.

Phong thái Hồ Chí Minh. Ảnh: TL

Mỗi bài thơ là một bài học lớn

Mùa Xuân năm 1947, Hội đồng Chính phủ họp tối trong khu rừng huyện Sơn Dương (Tuyên Quang) không có đèn dầu, chỉ có đống củi lửa bập bùng giữa sân đình. Dưới sự chủ trì của Chủ tịch Hồ Chí Minh, các thành viên Chính phủ say sưa bàn chuyện đại sự đánh giặc và xây dựng giang sơn. Kết thúc, tất cả thưởng thức ngô nếp nướng cùng nước chè xanh vừa nấu. Đơn sơ mà nồng ấm, Bác Hồ đứng dậy đọc thơ do Người vừa sáng tác, bài “Cảnh rừng Việt Bắc”

Với Hồ Chí Minh, không chỉ có vẻ đẹp của núi rừng mà vẻ đẹp hiện hữu muôn nơi. Trong bài thơ chữ Hán (1948) đề tặng cụ Bùi Bằng Đoàn (Nguyên Trưởng ban Thường trực Quốc hội khóa I) trong đó có hai câu:

”Khán thư sơn điểu thê song hãn
Phê trát xuân hoa chiếu nghiễn trì”.

Dịch là:

“Khi xem sách, chim rừng đậu ở song cửa sổ
Lúc phê công văn, hoa xuân soi bóng trong nghiên mực”.

“Cảnh rừng Việt Bắc thật là hay
Vượn hót, chim kêu suốt cả ngày
Khách đến mời ngô nếp nướng
Săn về thường chén thịt rừng quay
Non xanh nước biếc tha hồ dạo
Rượu ngọt, chè tươi mặc sức say
Kháng chiến thành công ta trở lại
Trăng xưa, hạc cũ với xuân này”.

Tết Qúy Mùi (1943), Bác bị bọn Tưởng giam cầm ở nhà tù Quảng Tây (Trung Quốc) nhưng thơ Bác vẫn tràn trề lạc quan “Thân thể ở trong lao, tinh thần ở ngoài lao”, tin tưởng ở ngày mai. Bởi vậy, trong bài thơ gửi người tặng cam (1946): “Cảm ơn bà biếu gói cam / Nhận thì không đúng, từ làm sao đây/ Ăn quả nhớ kẻ trồng cây / Phải chăng khổ tận đến ngày cam lai?”.

Sau thắng lợi vang dội của quân và dân ta trong chiến dịch Thu Đông năm 1947,sang năm 1948, thế và lực của ta trên chiến trường thay đổi hẳn. Năm ấy, Tết và Xuân vui bởi trạng thái cuộc chiến chuyển sang giai đoạn phản công, Bác Hồ có bài “Nguyên tiêu”. Đây là một trong những bài thơ về Tết, thú vị của Bác. Hội Nhà văn Việt Nam lâu nay đều đặn tổ chức Ngày Thơ vào Tết Nguyên tiêu ở Văn Miếu - Quốc Tử Giám:

“Rằm xuân lồng lộng trăng soi,
Sông xuân nước lẫn màu trời thêm xuân.
Giữa dòng bàn bạc việc quân,
Khuya về bát ngát trăng ngân đầy thuyền”.

Tại xã Điềm Mạc (Định Hóa, Thái Nguyên) vào tối 19/5/1949, Văn phòng Trung ương Đảng họp mặt mừng thọ sinh nhật lần thứ 59 của Bác. Tổng Bí thư Trường Chinh, cụ Hồ Tùng Mậu, cụ Tôn Đức Thắng, đồng chí Hoàng Quốc Việt, Đại tướng Võ Nguyên Giáp... đều tới dự. Sau phần mở đầu, Bác Hồ phát biểu cảm ơn rồi đọc thơ:

“Vì nước nên chưa nghĩ đến nhà
Năm mươi chín tuổi vẫn chưa già
Chờ cho kháng chiến thành công đã
Bạn sẽ ăn mừng sinh nhật ta”.

Bác Hồ và cụ Huỳnh Thúc Kháng (Bộ trưởng Nội vụ) như đôi bạn tri kỷ. Một lần cụ Huỳnh ứng tác thơ như là câu hỏi thôi thúc chuyện vợ con đối với bạn mình: “Năm mươi sáu tuổi vẫn chưa già/ Cụ ông thì thấy, cụ bà thì không”? Bác cười rồi đọc thơ thay câu trả lời: ”Non sông một gánh chung nhau gánh/ Độc lập xong rồi cưới vợ thôi”.

Sau thắng lợi Chiến dịch biên giới (1950) cửa ngõ Việt Nam được mở toang thông thương ra nước ngoài. Tết Tân Mão 1951, Bác Hồ viết:

“Xuân này kháng chiến đã năm xuân,
Nhiều xuân thắng lợi càng gần thành công.
Toàn dân hăng hái một lòng,
Thi đua chuẩn bị, tổng phản công kịp thời”.

Mùa Xuân năm 1961 của thế kỷ trước, ấy là tháng 2 tiết rét Nàng Bân, rừng biên cương lúc này đã qua thì “Rừng trắng hoa mơ” thay vào đó là những vườn mơ quả nặng trĩu. Thời điểm này Bác Hồ trở lại thăm Pác Bó thăm đồng bào, nói chuyện với người già, chia quà các cháu nhỏ. Cuộc hội ngộ giữa người đứng đầu của Đảng, Nhà nước ngắn ngủi mà đượm tình dân, nghĩa đồng bào:

“Hai mươi năm trước ở hang này
Đảng vạch con đường đánh Nhật, Tây
Lãnh đạo toàn dân ra chiến đấu
Non sông gấm vóc có ngày nay”.

Vậy là, từ năm 1946 đến năm 1969 lúc Người ra đi, Tết năm nào Bác cũng có thơ. Tất cả hiện thực mà sâu sắc vô cùng. Dễ hiểu, dễ nhớ, bởi sức truyền cảm mạnh mẽ trong thơ Xuân của Bác.

Tết này - Mậu Tuất 2018 khi Tổ quốc, đất nước của Người vào năm thứ 32 sự nghiệp Đổi mới, những vần thơ Xuân bất hủ của Bác vẫn cùng toàn dân đi cùng năm tháng, cùng những mùa Xuân tươi đẹp, bước tiếp cuộc trường chinh dựng xây cơ đồ trong thời kỳ mới./.

Nguyễn Xuân Lương

Bình luận
Gia đình trái cây Pushmax Công ty Cổ phần Sản xuất - Thương mại Violet