Tình hình tiếp nhận thông tin báo chí qua mạng xã hội Facebook của sinh viên

Tình hình tiếp nhận thông tin báo chí qua mạng xã hội Facebook của sinh viên

Tình hình tiếp nhận thông tin báo chí qua mạng xã hội Facebook của sinh viên - Trong kỷ nguyên của truyền thông xã hội, số lượng tác phẩm báo chí được đưa tới công chúng ngày một nhiều hơn thông qua Facebook.

Sinh viên dành thời gian theo dõi và cập nhật những thông tin về chính trị - xã hội trong nước, thời sự quốc tế và tình hình phát triển kinh tế trong nước chủ yếu qua Facebook

Ảnh hưởng của Facebook....

Kết quả điều tra việc tiếp nhận thông tin báo chí của sinh viên tại trường Đại học Huế được thực hiện trong 6/2018 cho thấy, mạng xã hội Facebook đã tác động thay đổi cách thức tiếp nhận thông tin báo chí của sinh viên ở nhiều mặt:

Thứ nhất, cách thức tiếp nhận. Trong các phương tiện truyền thông hiện nay, sinh viên tiếp nhận thông tin chủ yếu qua hai kênh thông tin là Facebook và Internet. Phần lớn sinh viên đều khẳng định, sự giảm đi và dừng cập nhật thông tin báo chí qua các phương tiện truyền thông truyền thống sau khi sử dụng Facebook. Sinh viên dành thời gian theo dõi và cập nhật những thông tin về chính trị - xã hội trong nước, thời sự quốc tế và tình hình phát triển kinh tế trong nước chủ yếu qua Facebook.

Thứ hai, địa điểm tiếp nhận. Hiện nay, sinh viên hoàn toàn chủ động trong việc tiếp nhận thông tin báo chí qua Facebook mọi lúc, mọi nơi thông qua một chiếc điện thoại di động. Chính sự tiện lợi đã khiến tần suất tiếp nhận thông tin báo chí trên Facebook ngày càng tăng lên. 31,3% số người tham gia khảo sát cho biết, thường xuyên truy cập Facebook lúc ở nhà và có đến 72,5% người cho biết truy cập bất cứ nơi nào thuận tiện. Điều này cũng có nghĩa là sinh viên đang ngày càng trở nên phụ thuộc vào Facebook nhiều hơn. Các thiết bị di động nhỏ gọn, tiện lợi là lựa chọn của giới trẻ khi muốn truy cập vào mạng xã hội này để tiếp nhận thông tin báo chí ở bất cứ nơi đâu, bất cứ thời điểm nào.

Sinh viên có thể mất cả ngày để ngồi trước màn hình máy tính, đọc dòng trạng thái (status) của bạn bè và bình luận (comment)

Thứ ba, thời gian tiếp nhận. Khảo sát cho thấy, hàng ngày khi truy cập Internet, việc đầu tiên nhiều sinh viên làm là vào mạng xã hội. Họ cũng thường có xu hướng luôn bật chế độ online ở một trang mạng xã hội trong khi vẫn làm các công việc khác.

Nhiều sinh viên có thể mất cả ngày để ngồi trước màn hình máy tính, đọc dòng trạng thái (status) của bạn bè và bình luận (comment). Đây là một trong những nguyên nhân gây nên tình trạng nghiện Facebook, làm lãng phí thời gian lao động và làm giảm sự tiếp xúc trực tiếp trong cuộc sống, ảnh hưởng đến các mối quan hệ đời thực.

Thứ tư, cách thức tương tác với báo chí. Thông qua Facebook, sinh viên có thể dễ dàng bày tỏ ý kiến về một bài báo bằng cách chia sẻ link (báo điện tử), chụp ảnh (báo in), chia sẻ file âm thanh (phát thanh), video (truyền hình) lên trang cá nhân. Đồng thời, việc tìm hiểu nội dung tin, bài được chia sẻ trên Facebook đã trở thành một hoạt động thường xuyên của sinh viên khi sử dụng Facebook để tiếp nhận thông tin báo chí. Việc tìm kiếm đó có thể diễn ra dưới nhiều hình thức khác nhau, điển hình là hoạt động đọc tiếp theo đường link ở cuối trạng thái và truy cập vào trang chủ báo điện tử để tìm hiểu, đọc thêm các tin/bài liên quan. Bên cạnh đó, sinh viên cũng thỉnh thoảng tìm kiếm thông tin tương tự ở các trang báo khác.

72,5% sinh viên cho biết có thể truy cập mạng xã hội bất cứ nơi nào thuận tiện

Một số khuyến nghị

Một là, vấn đề nâng cao nhận thức cho sinh viên.

Một trong những giải pháp quan trọng nhất hiện nay là nâng cao nhận thức của sinh viên, biết sàng lọc các nguồn thông tin để tiếp nhận và chia sẻ lại trên mạng xã hội, đồng thời tránh tung tin thất thiệt vi phạm quy định pháp luật. Cụ thể, cần hướng họ:

Kiểm tra độ tin cậy của cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân chia sẻ thông tin báo chí.

Cụ thể, sinh viên phải tìm hiểu rõ danh tính người đưa thông tin lên, có số điện thoại hay địa chỉ email trên Facebook để trực tiếp kiểm tra tính xác thực của thông tin hay không? Cơ quan báo chí nào phụ trách Fanpage đó?

Phần giới thiệu trong mục “Về chúng tôi” (About us) có xác thực không? Hiện nay không chỉ riêng các cơ quan báo chí hay nhà báo, Fanpage hoặc trang cá nhân những người nổi tiếng cũng thường xuyên chia sẻ thông tin báo chí và nhận được lượng tương tác cao từ công chúng. Kiểm tra trên Facebook cá nhân hay Fanpage đăng tải thông tin xem họ có hoạt động đồng nhất với các cơ quan báo chí chính thống không.

Nếu một trang Fanpage tự nhận mình là Facebook chính thức của một cơ quan báo chí, sinh viên nên kiểm tra xem có đúng là trang Fanpage này có dấu tick xanh từ Facebook hay không? Cơ quan báo chí đó có quyền cập nhật các trạng thái (Status) hay không? Thông tin đăng tải có phù hợp với thông tin báo chí chưa? Ngoài ra, sinh viên có thể kiểm chứng bằng cách xem số lượt thích (like) và theo dõi (follow) trang Fanpage, vì các chỉ số này chỉ ra cho chúng ta biết độ tin cậy và sự phổ biến của báo, đài này một cách khá chắc chắn.

Phân biệt thông tin chính thống và ý kiến riêng của người viết để phòng tránh chia sẻ (share) nhầm, đưa ra những bình luận (comment) không chính xác.

Thực tế cho thấy, khá nhiều người lựa chọn mạng xã hội là nơi để bày tỏ quan điểm của cá nhân mình về người khác, công kích, miệt thị, thậm chí đưa thông tin sai lệch để vùi dập. Có không ít nhà báo trích dẫn nguồn tin là người thân, bè bạn, khai thác triệt để các mối quan hệ đó. Ngoài ra, vẫn tồn tại các loại thông tin sai trái như: xuyên tạc sự thật lịch sử, phủ nhận Chủ nghĩa Mác - Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, chống phá đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước, tìm mọi cách thúc đẩy “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” nội bộ trên mọi lĩnh vực... Vì vậy, sinh viên cần phải phân biệt rõ giữa thông tin chính thống và ý kiến riêng của người viết tránh việc chia sẻ (share) nhầm, tiếp nhận thông tin không chính xác.

Những tin bài của các cơ quan báo chí sau khi chia sẻ lên các trang Fanpage vẫn thu hút hàng trăm nghìn lượt xem

Hai là, phát triển nội dung trên Fanpage.

Có thể nói, việc các cơ quan báo chí phát triển trang Fanpage góp phần định hướng thông tin trên Facebook trước các vấn đề thời sự hàng ngày, đang được xã hội quan tâm. Những tin, bài mặc dù đã đăng ở báo in, báo điện tử hay phát sóng trên truyền hình sau khi chia sẻ lên các trang Fanpage vẫn thu hút hàng trăm nghìn lượt xem, tạo ra làn sóng thông tin mà các cơ quan báo chí chính thống là nguồn, lan tỏa nhanh chóng trong xã hội, giúp công chúng hiểu được bản chất vấn đề, sự thật vụ việc.

Chính nhờ sự chia sẻ, lan tỏa thông tin nhanh trên các trang Fanpage, báo chí đã góp phần kịp thời biểu dương, cổ vũ những cái đúng, phê phán, lên án những thông tin sai và giải tỏa sự nghi ngờ của cộng đồng mạng bằng thông tin chính xác. Trong bối cảnh đó, phóng viên càng phải thực sự tỉnh táo, trở thành “người gác cổng thông tin” trên mỗi trang Fanpage của báo mình nói riêng và mạng xã hội Facebook nói chung.

Mỗi nhà báo cần biết làm chủ kỹ thuật và các công cụ làm báo hiện đại

Ba là, đào tạo, bồi dưỡng nhà báo, phóng viên.

Sự hội tụ về mặt kỹ thuật có thể khiến tốc độ truyền phát thông tin tăng lên nhưng cũng đặt ra câu hỏi về chất lượng nội dung như tin, bài thiếu chiều sâu, hiện tượng đồng nhất hóa (giống nhau) khá nghiêm trọng. Những người làm báo cần hiểu biết về từng đối tượng công chúng có những nhu cầu thông tin gì, tâm lý họ sử dụng Facebook tiếp nhận thông tin báo chí ra sao?

Cụ thể, với nhóm đối tượng công chúng là sinh viên, người làm báo cần hiểu rõ phong cách, lối sống, suy nghĩ, thói quen, những nhân vật nổi tiếng được giới trẻ mến mộ... mới đưa được nội dung phù hợp và được đón nhận. Các cơ quan báo chí cần chú ý đến việc đào tạo phóng viên, biên tập viên, tùy vào những đặc điểm như độ tuổi, quan niệm sống... mà phân bổ những vị trí thích hợp.

Đối với các đơn vị đào tạo báo chí - truyền thông cần có sự kiểm soát mạnh mẽ hơn nữa trong chất lượng tuyển sinh đầu vào. Chú trọng đầu tư, phát triển chương trình đào tạo sinh viên báo chí - truyền thông vững về chuyên môn, tinh thông về đạo đức nghề nghiệp. Đặc biệt, các môn học về kĩ năng tác nghiệp thực tế và đạo đức nghề nghiệp cần phải được coi trọng, tăng cường thời lượng, các giờ học cần phải gắn với những vấn đề về lý thuyết, thực tiễn để sinh viên có thể tiếp cận và rút ra những kiến thức, kinh nghiệm thực tế ngay khi còn ngồi trên giảng đường. Các môn học, bài giảng cần chú trọng, đào sâu tìm hiểu các nhóm công chúng khác nhau nhằm đáp ứng được tốt nhất nhu cầu thông tin của xã hội.

Phóng viên, nhà báo trong thời đại truyền thông xã hội phát triển mạnh mẽ ngoài các kĩ năng cơ bản về săn tin, kiểm định nguồn tin còn phải học cách biên tập video, chụp ảnh và xử lý hình ảnh, âm thanh, làm slideshow hay tạo ra các ứng dụng web để thu hút, hấp dẫn độc giả hơn nữa.

Bên cạnh việc thực hiện quy định đạo đức nghề nghiệp của người làm báo, mỗi nhà báo cần phải không ngừng nâng cao kiến thức và kĩ năng chuyên môn, liên tục trau dồi, tích lũy kiến thức văn hóa - xã hội để trở thành người có tầm hiểu biết rộng lớn. Có như vậy, các tác phẩm báo chí mới đủ độ sâu, mới đạt tới các giá trị văn hóa để chinh phục công chúng.

Ngoài ra, mỗi nhà báo cần biết làm chủ kỹ thuật và các công cụ làm báo hiện đại như công cụ truyền video trực tiếp (live video streaming), truyền audio trực tiếp (live audio streaming). Như vậy, để thích ứng trong môi trường truyền thông mới, nhà báo đa phương tiện, đa kỹ năng ngoài việc nắm bắt các công nghệ làm báo truyền thống phải biết các kỹ thuật hiện đại khác, đặc biệt biết sử dụng mạng xã hội Facebook để tăng giá trị cho tác phẩm báo chí của mình và coi nhóm công chúng sinh viên là đối tác trong quá trình tác nghiệp./.

PGS,TS Đinh Thị Thu Hằng, Lê Nguyễn Phương Thảo

Tài liệu tham khảo
1. Báo cáo của We are Social, tháng 04/2017 https://wearesocial.com/special-reports/stateinternet-q2-2017.
2. PGS, TS Nguyễn Thành Lợi (2014), Tác nghiệp báo chí trong môi trường truyền thông hiện đại, Nxb Thông tin và truyền thông
3. TS Nguyễn Thị Hậu (2013). Mạng xã hội với giới trẻ Thành phố Hồ Chí Minh, Nxb. Văn hóa - văn nghệ
4. PGS, TS Đỗ Chí Nghĩa, TS Đinh Thị Thu Hằng (2014), Báo chí và mạng xã hội, Nxb Lý luận - Chính trị

 
Bình luận