Thông điệp mới cho nữ nhà báo toàn cầu

Thông điệp mới cho nữ nhà báo toàn cầu

Thông điệp mới cho nữ nhà báo toàn cầu - Frances McDormand đặt tượng vàng Oscar xuống dưới chân và nói: “Tôi mời tất cả chị em phụ nữ được đề cử cùng đứng lên trong giây phút vinh dự đêm nay.” Cụm từ “phụ nữ cùng tiến bộ” (inclusion riders), được nữ diễn viên này nhắc tới trên sân khấu của Giải Oscar đang là thông điệp mới của làn sóng nữ quyền trong ngành truyền thông và giải trí thế giới.

Frances Louise McDormand là một nữ diễn viên người Mỹ, người đưa ra thông điệp nổi tiếng “Phụ nữ cùng tiến bộ”. Ảnh: AP

Phụ nữ cùng tiến bộ

Thông điệp “Phụ nữ cùng tiến bộ” kêu gọi ngành điện ảnh trao cơ hội phát triển nghề nghiệp công bằng cho cả nam và nữ, dù là diễn viên trên màn ảnh hay nhân sự phía sau màn ảnh, gồm nhà làm phim, nhà sản xuất, nhà biên kịch, kỹ thuật viên hình ảnh và âm thanh, người quay phim, nhạc sĩ, nhà thiết kế…

Đây cũng là chủ đề được thảo luận tại Hội thảo về nhà báo nữ do Viện Nghiên cứu và Bồi dưỡng báo chí Poynter (Mỹ), tổ chức tại New York và Los Angeles trong tháng 3/2018. Hội thảo thống nhất một số quy tắc hành xử, nhằm đối phó với những vấn đề như: bất công trong thu nhập, tiêu chuẩn kép dành cho phái nữ và bức trần kính ngăn cản nấc thang danh vọng của phái nữ.

Thông điệp về nữ quyền của nữ diễn viên Frances Louise McDormand. Video: ABC news

Thu nhập bất công vẫn còn là vấn đề nhức nhối. Tại Úc, vào năm 1917, ông Isaacs, thẩm phán của toà Hoà giải và Phân xử Úc ra phán quyết đầu tiên cho phép nhà báo nữ được nhận thù lao ngang bằng với nhà báo nam.

Theo thống kê, trung bình tại Mỹ trong năm 2016, cùng một công việc như nhau nhưng nữ chỉ nhận được 79 xu so với mỗi USD mà nam giới nhận được. Phụ nữ da màu còn nhận lương thấp hơn phụ nữ da trắng. Nữ gốc Phi chỉ nhận được 63% thu nhập so với nam giới cùng chủng tộc, nữ gốc da đỏ được 59%, trong khi nữ gốc Bồ Đào Nha và Latin là 54%. Phụ nữ cao tuổi (55-64) chỉ còn nhận được 76% so với lương của nam giới đồng niên.

Tại Trung Quốc, một nghiên cứu năm 2016 của Vương Hải Yến, Đại học Thâm Quyến cho biết, nhà báo nước này có hai loại hợp đồng lao động với các mức thu nhập khác nhau. Loại thứ nhất, chiếm 22% số nhà báo toàn quốc, có biên chế trong các cơ quan báo chí được bao cấp, và làm việc như những nhân viên thông tin tuyên truyền. Loại thứ hai, 78% số nhà báo toàn quốc, làm việc theo hợp đồng có thời hạn ngắn. Thu nhập của họ gồm khoảng 20% lương cứng và 80% là tiền thưởng không cố định. Khi nữ giới nghỉ thai sản, họ chỉ nhận được lương cứng và bị cắt 80% thu nhập.

Tại Hội thảo của Viện Poynter, các đại biểu đưa ra những lời khuyên ngắn gọn để giúp nữ giới đàm phán về vấn đề lương, thưởng như sau:

- Không vội vã chấp thuận ngay mức lương, thưởng được đưa ra ban đầu, hãy yêu cầu mức cao hơn từ 15 đến 25%;

- Nếu cơ quan báo chí, công ty truyền thông có công đoàn đại diện quyền lợi người lao động, hãy yêu cầu họ cho biết mặt bằng lương, thưởng chung trước khi thoả thuận mức lương;

- Yêu cầu được hỗ trợ tài chính một lần khi ký hợp đồng lao động (signing bonus);

- Khi yêu cầu tăng lương, thưởng, phải biết tự đánh bóng bản thân bằng những thành tích công việc cụ thể và những giá trị bạn sẽ cống hiến cho cơ quan, không vin vào những lý do cá nhân như có con nhỏ hay cần thuê nhà, mua xe;

- Nếu bạn là quản lý, hãy điều chỉnh mức lương, thưởng, và cơ hội phát triển công bằng cho các giới tính;

- Đánh giá tổng kết giữa năm hoặc cuối năm là thời điểm thích hợp nhất để đề nghị tăng lương, thưởng.

Một ngọn nến cháy cả hai đầu

Tiêu chuẩn kép

Nhiều khẩu hiệu đòi hỏi phụ nữ “Giỏi việc nước, đảm việc nhà”. Đó là một trong những tiêu chuẩn phi lý khiến phụ nữ phải làm việc kiệt sức. Trong tiếng Anh có thành ngữ “một ngọn nến cháy cả hai đầu” để chỉ những người phải đảm đương quá nhiều trọng trách cùng một lúc.

Nghiên cứu nêu trên tại Trung Quốc cho thấy, hiện tượng nhà báo nữ dùng bút danh trung tính để không lộ thân phận là phụ nữ, tránh bị đồng nghiệp và bạn đọc soi mói. Nữ nhà báo chuyên viết về môi trường, cây bút huyền thoại Rachel Louise Carson (1907-1964), tác giả cuốn sách “Mùa xuân yên lặng” đã làm thay đổi toàn bộ hệ thống luật pháp môi trường Mỹ, khi còn sống cũng viết báo với bút danh R.L. Carson để bạn đọc không biết người viết là nam hay nữ.

Nhằm đối phó với những tiêu chuẩn nghiệt ngã mà xã hội mong chờ ở giới nữ, nhà báo nữ cần biết kiểm soát cảm xúc của phụ nữ một cách hợp lý.

Viện Poynter đưa ra một số lời khuyên cho các nhà báo nữ:

- Bình tĩnh, tự xác định cảm xúc bản thân đang ở ngưỡng nào;

- Cố gắng giữ trạng thái cảm xúc tốt nhất có thể. Chỉ khóc nếu thấy đó là cách tốt nhất;

- Nếu sắp rơi vào trạng thái cảm xúc rất tồi tệ trong giữa cuộc đối thoại, hãy nói “Tôi không muốn nói thêm gì ngay lúc này. Xin phép im lặng.”;

- Nếu phải đối thoại với một người đang sắp rơi vào ngưỡng cảm xúc rất tiêu cực, hãy nói: “Để cho anh/chị bình tĩnh lại, tôi xin phép rời đi và sẽ quay lại sau”;

- Bạn nên bày tỏ sự cảm thông với người khác, nhưng không để cảm xúc tiêu cực của họ tác động tới cảm xúc của bản thân.

Hội thảo Tập huấn dành cho nhà báo nữ, tháng 3/2018. Nguồn: Viện nghiên cứu và Bồi dưỡng Báo chí Poynter Mỹ

Bức trần kính

Có rất nhiều quy định bất thành văn, được ví như những vách ngăn làm bằng kính trong suốt, ngăn cản nấc thang thăng tiến trong sự nghiệp của giới nữ làm báo. Điển hình phải kể tới định kiến có những đề tài là mảnh đất riêng của nam giới. Nghiên cứu của Trung tâm Báo chí Phụ nữ Mỹ, năm 2017 cho biết, nam giới được tác nghiệp nhiều hơn nữ trong một số chuyên mục nhất định, ví dụ: Thể thao 89% nam - 11% nữ; Tội phạm và toà án 68% nam - 32% nữ; Chính trị 66% nam - 34% nữ. Trong khi đó, nữ giới thường được giao làm những đề tài “mềm” hơn như văn hoá giải trí, xã hội, sức khoẻ, phong cách sống.

Trong nghiên cứu nêu trên của Đại học Thâm Quyến (Trung Quốc), một trưởng phòng nam giới cho biết, phòng anh ta miễn cưỡng nhận nữ nhà báo tập sự vì các lý do: nữ sẽ nghỉ thai sản, nữ có nhiều vấn đề trong tình yêu, hôn nhân, gia đình, mất thời gian đào tạo, nhận nữ sẽ khiến mức thưởng của cả phòng bị ảnh hưởng.

Những ví dụ này cho thấy, vách ngăn kính và mức trần kính tồn tại ở mọi cấp bậc trong cơ quan báo chí ở một số nước khá rõ nét. Các quy định bất thành văn không cho phụ nữ có cơ hội được thăng cấp lên vị trí cao hơn theo chiều dọc trong sơ đồ nhân sự, thậm chí là không được nhận vào cả vị trí tập sự. Nó còn là rào cản khiến phụ nữ khó được di chuyển theo chiều ngang, tức là được thử sức làm việc tại các phòng ban khác với lĩnh vực được phân công ban đầu.

Một số lời khuyên sau để phá bỏ định kiến này:

- Khi được thăng chức, đừng quên bạn từ đâu mà lên, phải giữ quan hệ tốt với những người đồng nghiệp đã trở thành cấp dưới;

- Nếu có người nhận xét sai về bạn, hãy nói lại cho rõ, không dễ dàng cho qua. Ví dụ, nếu họ nhận xét: “Bà hung dữ quá”, hãy đáp lại: “Đó là việc tôi phải làm để hoàn thành công việc.” Vả lại, xã hội không trông đợi một phụ nữ làm báo hiền lành không đáp trả những bình luận ác ý;

- Đừng ngăn cản bước tiến của đồng nghiệp nữ. Hãy có trách nhiệm nâng đỡ những phụ nữ khác;

- Bạn hoàn toàn có thể trở thành lãnh đạo trong bất cứ hoàn cảnh, tầng lớp nào.

Phụ nữ làm báo chí truyền thông đang theo dõi diễn biến mới nhất trong phong trào nữ quyền nơi công sở. Điểm mới của phong trào này là phụ nữ nhận thức rõ họ không cần phải cạnh tranh với nam giới để giành nữ quyền. Mục tiêu lớn nhất của phụ nữ lần này chính là hoàn thiện bản thân, đoàn kết, cùng giúp nhau tiến bộ./.

Mạch Lê Thu (NCS Báo chí, Đại học Monash)

Bình luận