Phát triển kỹ năng làm báo đa nền tảng cho phóng viên Báo Tuổi trẻ Thủ đô

25/08/2020, 10:06

Phát triển kỹ năng làm báo đa nền tảng cho phóng viên Báo Tuổi trẻ Thủ đô - Thuật ngữ báo chí đa nền tảng bắt đầu được nhắc nhiều tại các hội thảo báo chí quốc tế vào những năm 2010, kể từ đó đến nay, nhiều nước trên thế giới đã tiến rất nhanh trong vấn đề này nhưng ở Việt Nam, chúng ta vẫn đang loay hoay với các khái niệm về đa phương tiện và tòa soạn hội tụ.

Báo chí, phát thanh, truyền hình trong kỷ nguyên số đa nền tảng

Ngày càng nhiều lãnh đạo cơ quan báo chí, các chuyên gia khẳng định khái niệm “đa phương tiện và tòa soạn hội tụ” là chuyện đương nhiên, không cần tranh cãi nữa mà phải tập trung vào phát triển các tòa soạn theo mô hình báo chí đa nền tảng.

Báo chí đa nền tảng

Trên thực tế, hiện đã có khá nhiều tòa soạn đang ở giai đoạn đầu phát triển theo xu hướng này bằng cách ứng dụng thành tựu trong lĩnh vực công nghệ thông tin của thế giới (đặc biệt là mã nguồn mở) để xây dựng nên các nền tảng báo điện tử (phiên bản máy vi tính, thiết bị di động...), mạng xã hội... thậm chí là các ứng dụng đọc báo trên thiết bị di động (app) nhưng nói chung chỉ mới đang ở mức độ dùng chung một nội dung để đăng tải trên nhiều nền tảng công nghệ khác nhau chứ chưa có quy trình cũng là nội dung đó nhưng xuất bản trên nền tảng công nghệ nào thì phải sản xuất, biên tập phù hợp với nền tảng công nghệ đó.

Chiến lược báo chí đa nền tảng (multi-platform) với đòi hỏi thông tin phải xuất hiện bất cứ nơi nào có độc giả, và chủ động đưa tin đến với độc giả thay vì cách tiếp cận truyền thống là độc giả tìm đến với thông tin, thực tế lại đang đưa báo chí trở về với nguyên tắc cơ bản nhất của mình: Coi độc giả là ưu tiên số một!

Bên cạnh đó, hiện một số cơ quan báo chí có “thương hiệu” tại Việt Nam cũng tổ chức mô hình tòa soạn theo xu hướng chung trên thế giới, khi xây dựng riêng một bộ phận phát triển báo điện tử hoạt động độc lập từ khâu sản xuất nội dung đến phát hành và triển khai các hoạt động thương mại, quảng cáo nhưng không phải là cách thức hoạt động “đa nền tảng” đúng nghĩa khi không tận dụng được nguồn lực chung để xây dựng chiến lược nội dung bền vững đồng thời cho nhiều công nghệ nền tảng khác nhau, để vừa đạt hiệu quả thông tin, vừa tiết kiệm được chi phí.

Khi Internet phát triển, công nghệ trở thành con đường tất yếu của báo chí, giới nghiên cứu đã đưa ra nhiều thuật ngữ để nhấn mạnh sự ưu tiên. Thời kỳ đầu, ưu tiên phát triển website-first (trang tin điện tử, báo điện tử, chủ yếu là đăng lại từ báo giấy), sau đó là digital-first (ưu tiên nội dung số) để chỉ một chiến lược nội dung số tổng thể.

Gần đây do sự phát triển quá mạnh mẽ của thiết bị di động, mobile-first (ưu tiên mobile) lại trở thành lời kêu gọi đối với các nhà xuất bản tin tức, chưa kể một xu hướng đang nổi lên là social-first (ưu tiên phát thông tin lên mạng xã hội, thậm chí trước khi phát tin chính thức).

 

 

Việc ứng dụng công nghệ thực tế hỗn hợp (mixed-reality) giúp các bản tin thời tiết của kênh Weather Channel thêm phần sinh động, đặc biệt khi mô tả sức tàn phá của siêu bão Florence hoành hành tại nước Mỹ năm 2018. Video: TL

Thống kê của Hiệp hội Báo chí Xuất bản thế giới (WAN-IFRA) cho thấy, những trang web được xem nhiều nhất thế giới hiện nay là các kênh tiếp nhận, tìm kiếm thông tin tổng hợp (Google, Wikipedia), mạng xã hội (Facebook, Twitter...), giải trí và tương tác video (YouTube), kênh thương mại điện tử (Amazon).

Chỉ cần ngồi trước màn hình máy tính hoặc sử dụng điện thoại thông minh, người dùng có thể thỏa mãn mọi nhu cầu của bản thân, từ tiếp nhận thông tin, giao tiếp xã hội, giải trí và thực thi các nhu cầu cá nhân. Lúc này mọi tin tức sẽ chủ động được cung cấp tới độc giả. Điều này đã được minh chứng trong đại dịch Covid-19 đang diễn ra khi rất nhiều lĩnh vực, ngành nghề sử dụng phương thức “đa nền tảng” để truyền tải đi thông tin nhanh và chính xác nhất.

Do đặc thù của mỗi nền tảng mà nội dung và hình thức trình bày cũng khác nhau. Khi hoạt động theo mô hình báo chí đa nền tảng đòi hỏi các cơ quan báo chí phải làm chủ công nghệ nhằm kết hợp các nền tảng trong một chỉnh thể thống nhất. Đây là đặc điểm quan trọng trong mô hình báo chí đa nền tảng.

Điều này cho phép một cơ quan báo chí khi phát hành nội dung trên các nền tảng khác nhau được liên kết thống nhất với sự tương tác của độc giả để khi độc giả đang đọc một bài báo trên máy tính xách tay và bỏ dở thì khi mở điện thoại di động, máy tính bảng, có thể đọc tiếp đúng đoạn đó trên các thiết bị này...

Những điểm mạnh của tính năng Instant Article của Facebook. Ảnh: TH

Xu hướng tất yếu

Xu thế “đa nền tảng” đang vượt lên dẫn đầu hiện nay là làm báo trên nền tảng thứ ba (distributed content). Đây là điểm khác biệt của mô hình báo chí đa nền tảng, khi các cơ quan báo chí trao nội dung cho các nền tảng mạng xã hội như Facebook hay Twitter mà không cần gắn kết với các nền tảng trên báo điện tử, app mobile... để người dùng có thể truy cập thông tin một cách nhanh chóng. Điều này có nghĩa là bạn đọc chỉ cần “click” vào đường “link” một bài báo được dẫn trên mạng xã hội, giao diện sẽ không dẫn về trang báo điện tử mà sẽ mở ra một trang mới ngay trên nền tảng mạng xã hội.

Snapchat là nền tảng đầu tiên áp dụng xu hướng này với tính năng Discover được tung ra vào tháng 1/2015. Sáu tháng sau, Facebook cho ra mắt Instant Articles (bài viết nhanh, trên nền tảng di động, giúp hiển thị nhanh hơn tới 10 lần so với web di động thông thường), sau đó thêm Google, Instagram nhanh chóng nhảy vào cuộc đua nền tảng truyền thông xã hội. Đây là kết quả của việc người dùng Internet di chuyển sang các thiết bị di động dành thời gian để đọc tin qua các ứng dụng mạng xã hội, hơn là truy cập vào các trang báo điện tử.

Tuy nhiên, làm báo trên nền tảng thứ ba đang gây ra nhiều ý kiến trái chiều từ các chuyên gia, nhà quản lý báo chí bởi mặt trái của việc cung cấp nội dung trên nền tảng thứ ba thu hút một lượng lớn công chúng quan tâm, tương tác nhưng doanh thu quảng cáo của cơ quan báo chí sẽ giảm mạnh khi phải qua tay Facebook hoặc Google. Facebook với số lượng người dùng cao hơn cả quốc gia đông dân nhất thế giới và Google gần như độc quyền về tìm kiếm, sẽ tạo ra một hình thức độc quyền mới về thông tin...

Đặc biệt, vấn đề tin giả (Fake News) là những thông tin gây nhiễu, gây hiểu nhầm, thao túng người đọc nhằm đạt mục đích chính trị hay thương mại. Vấn đề tin giả hiện nay không chỉ xảy ra trên mạng xã hội, báo điện tử mà còn ở cả báo in và truyền hình.

Báo chí đa nền tảng trong kỷ nguyên số. Ảnh: TL

Có thể thấy, hầu như những tờ báo lớn hiện nay đều xây dựng chiến lược đa nền tảng như một xu hướng tất yếu. Mỗi tờ báo đều đầu tư cho ứng dụng đọc báo trên thiết bị di động (app) và có một đội ngũ phóng viên, kỹ thuật viên chuyên sản xuất tin bài trên nền tảng di động, có thể kể đến Tuổi trẻ, Thanh niên, VnExpress, Vietnamnet, Lao Động... Trong đó, nhiều tòa soạn đã viết riêng phần nội dung dành cho nền tảng di động, hoàn toàn độc lập với báo giấy hay báo điện tử. Thông tin bảo đảm đầy đủ, nhanh nhưng ngắn gọn.

Bên cạnh đó, khi độc giả tham gia sử dụng ứng dụng cũng là cách để tòa soạn có thể áp dụng thu phí đọc báo của công chúng tạo nguồn thu cho chính cơ quan báo chí. Một số cơ quan báo chí đã đầu tư cho chiến lược đa nền tảng, nhằm cung cấp thông tin tới công chúng một cách nhanh nhất khi ra mắt phiên bản đọc báo cho thiết bị di động.

Tuy nhiên, do hạn chế về điều kiện kinh tế và con người, đa số các cơ quan báo chí vẫn coi nội dung số là xu hướng và hoạt động ít nhiều vẫn gắn với báo in. Bên cạnh đó, các cơ quan báo chí chỉ coi mạng xã hội là một kênh tương tác, quảng cáo tác phẩm báo chí, chưa coi đây là một nền tảng chiến lược thực sự.

Cuối năm 2015, Facebook đã đưa một số tờ báo điện tử vào danh sách triển khai Instant Articles đợt đầu tiên và cho phép các tờ báo sử dụng tính năng từ giữa năm 2016. Tuy nhiên, cho đến nay, nhiều tờ báo vẫn từ chối sử dụng tính năng này.

Báo chí, phát thanh, truyền hình trong kỷ nguyên số đa nền tảng

Logo báo Tuổi trẻ thủ đô

Báo chí đa nền tảng là một mô hình báo chí khá đặc thù, cùng với những yêu cầu chung, tác nghiệp đa phương tiện trong mọi hoàn cảnh, đối với nhà báo, người làm báo cần được trang bị kỹ năng nghiệp vụ về công nghệ thông tin, và kinh nghiệm trong xử lý dòng thông tin các nền tảng khác nhau.

Dù được coi là xu hướng phát triển của báo chí hiện đại nhưng ở Việt Nam, báo chí đa nền tảng đang gặp phải những thách thức không nhỏ. Bởi yêu cầu đầu tư lớn, cả về tiền bạc, công nghệ và con người, phải có một đội ngũ nhân lực mạnh cùng chiến lược lâu dài.

Do đó, nếu các cơ quan báo chí muốn phát triển xu hướng làm báo đa nền tảng, cần có chiến lược đầu tư dài hơi cả về con người lẫn khoa học kỹ thuật nếu không muốn bị tụt lại phía sau khi công nghệ làm báo trên thế giới không ngừng phát triển.

Đặc biệt, việc đào tạo phát triển các kỹ năng làm báo đa phương tiện cho các phóng viên, biên tập viên, thậm chí là lãnh đạo của các cơ quan báo chí phải được thường xuyên diễn ra để đáp ứng được yêu cầu và đòi hỏi ngày càng cao trong xu thế báo chí đa nền tảng, đặc biệt là trên nền tảng thứ ba.

Báo chí, phát thanh, truyền hình trong kỷ nguyên số đa nền tảng

Báo Tuổi trẻ thủ đô vừa ra mắt chuyên trang Khởi nghiệp trẻ năm 2020

Hoạt động trong thực tiễn

Báo Tuổi trẻ Thủ đô mặc dù đã có hơn 30 năm thành lập nhưng hiện tại chỉ có duy nhất nền tảng báo điện tử, chưa có bất cứ một nền tảng nào trên ứng dụng di động và mạng xã hội. Chính vì vậy, tác giả đã dành nhiều thời gian để nghiên cứu những nền tảng báo chí đa phương tiện hiện đang phổ biến để có những kiến thức, lý luận cơ bản và những định hướng trong nhìn nhận về công tác phát triển kỹ năng làm báo đa nền tảng cho đội ngũ phóng viên Báo Tuổi trẻ Thủ đô, góp phần nâng cao vị thế của các cơ quan này trong làng Báo chí Cách mạng Việt Nam.

Từ quan điểm coi con người là trung tâm của phát triển kinh tế, văn hóa - xã hội, phát triển kỹ năng nguồn nhân lực là quá trình gia tăng về kiến thức kỹ năng và năng lực của công dân trong xã hội. Trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế, các quốc gia trên thế giới đều quan tâm đến sự phát triển kỹ năng nguồn nhân lực, tạo ra đội ngũ nhân lực có chất lượng, có trình độ cao, có khả năng nắm bắt khoa học công nghệ mới và ứng dụng vào sản xuất đời sống.

Phóng viên chính là nguồn nhân lực quan trọng nhất đối với các cơ quan báo chí. Phát triển kỹ năng làm báo đa phương tiện cho phóng viên chính là tổng thể các hình thức, phương pháp, chính sách và biện pháp nhằm làm gia tăng về chất lượng nguồn nhân lực cũng như tạo ra một cơ cấu hợp lý để đáp ứng một cách tốt nhất các yêu cầu cho từng vị trí cụ thể của mỗi người, mỗi vị trí với mục đích cho sự phát triển bền vững của Tòa báo trong từng giai đoạn. Đây là một hoạt động có tổ chức, được điều khiển trong một thời gian nhất định theo những kế hoạch đã được xác định, bằng các kiến thức và phương pháp khác nhau đem lại sự thay đổi về lượng và chất cho phóng viên Báo Tuổi trẻ Thủ đô.

Báo chí, phát thanh, truyền hình trong kỷ nguyên số đa nền tảng

Trang chủ báo điện tử Tuổi trẻ thủ đô

Mục tiêu của phát triển kỹ năng làm báo đa nền tảng cho phóng viên Báo Tuổi trẻ Thủ đô nhằm nâng cao hiệu quả của tổ chức và sử dụng tối đa nguồn nhân lực hiện có trên cơ sở làm cho người lao động hiểu rõ hơn về công việc, nắm vững hơn về nghề nghiệp của mình, từ đó thực hiện chức năng nhiệm vụ của mình tốt hơn, tự giác hơn, làm cho nguồn nhân lực đáp ứng mục tiêu của Tòa báo cũng như nâng cao kỹ năng thích ứng của phóng viên với các công việc trong tương lai.

Có ba lý do chủ yếu để cho thấy rằng, công việc phát triển kỹ năng làm báo đa nền tảng cho phóng viên trong tổ chức quan trọng và cần được quan tâm đúng mức là: Để đáp ứng nhu cầu tồn tại và phát triển của tổ chức; Giúp phóng viên khẳng định và phát triển bản thân; Là chiến lược tạo lợi thế cạnh tranh cho tòa soạn trong tương lai./.

Lê Doãn Hưng

Bình luận