Những hạt cơm rơi lệ tuổi già

28/06/2017, 14:34

Những hạt cơm rơi lệ tuổi già - Cuối năm 1985, Ban Biên tập Báo Quân đội Nhân dân có chủ trương đổi đầu phóng viên. Tôi là phóng viên thường trú đầu tiên của Ban Đại diện tại Thành phố Hồ Chí Minh được điều ra phòng kinh tế. Phóng viên Trần Đình Bá phải du hành phương Nam.

Ảnh minh họa

Tôi ra Bắc vào dịp cuối đông, nhưng còn giá lạnh ghê lắm. Tôi đâu có tiền mua đồ mặc ấm, chỉ mượn của bố cái áo vét và tấm chăn chiên của anh Phạm Đình Trọng gửi bác Khánh Vân. Tôi có hỏi mượn thủ trưởng Vũ Linh chiếc áo len cao cổ nhưng ông không cho vì còn phải thường xuyên ra Bắc, vào Nam. Ban ngày cố chịu cũng chẳng sao. Nhưng đêm lạnh lắm, không ngủ được, phải chạy lang thang ngoài phố.

Tướng Tổng Biên tập Trần Công Mân rất hiếm khi vi hành qua nơi ở và làm việc của các phòng quân sự, chính trị, kinh tế và văn hóa. Mỗi lần đi công tác về, tôi đưa máy ảnh cho Trần Hồng hoặc Lê Đạt. Các anh lẳng lặng vào buồng tối tráng phim, rửa ảnh. Trần Hồng mắng tôi: “Cậu chụp có ý, bố cục chặt chẽ nhưng sử dụng ánh sáng và độ nông sâu của nét thì chán quá”. Nói thế, khác nào bảo tôi chưa biết chụp ảnh. Chỉ một lần, có thể là duy nhất, Tổng Biên tập quá bộ ngó vào góc tôi nằm, một manh chiếu rách với tấm chăn chiên mỏng manh và dơ bẩn. Ông lẳng lặng lên phòng bác Khánh Vân, nói gì đó, tôi không biết. Bác ấy không có chức tước gì nhưng mang quân hàm Đại tá nên có phòng riêng ở tầng 3.

Bác từng tâm sự với tôi: “Đời quân ngũ của mình chưa từng được phụ trách tổ ba người”. Sau khi nghỉ hưu, bác in sách, không qua nhà xuất bản mà đề là “Tủ sách gia đình”. Tặng sách cho tôi, bác bảo, mình in ít lắm, đề tủ sách gia đình cho đỡ tốn tiền quản lý phí. Người ta mời bác vào Hội Nhà văn Việt Nam, bác từ chối ngay: “Tôi là nhà báo chứ không phải nhà văn”. Chả bù với nhiều người, bỏ ra cả mấy chục năm kiên trì xin vào Hội Nhà văn Việt Nam, không được vẫn cứ xin.

Đại tá Khánh Vân xuống bảo tôi lên ngủ với bác. Cái chăn bông của bác dùng chỉ nửa tấc mà sao nồng ấm đến thế. Đúng là đuối nước vớ được cọc. Tôi đã có những giấc ngủ ra ngủ không còn bị rời vụn vì giá lạnh. Vài tuần, tôi xuống nhà chú Trần Ngọc một lần để tắm. Chú sai cô con gái đầu lòng đun nước sôi pha vào chậu nhựa rồi giặt quần áo cho tôi. Em hơi chậm nhưng ngoan, rất chịu thương, chịu khó. Đó là những lần tôi vô cùng sảng khoái, sạch sẽ, lại còn được ăn ngon. Mỗi sáng, bác Khánh Vân dậy sớm nấu cơm nếp đỗ xanh hoặc lạc gọi tôi ăn. Anh Phạm Huy Khảo cùng vợ con cũng tá túc ở tầng 3. Khi nào nhà có đồ ăn tươi anh cũng mời tôi. Do hoàn cảnh vợ con Đỗ Trung Lai phải lên Hà Nội ở. Chả hỏi ai, anh tăm đủ loại phế liệu, ngăn một góc nhỏ dưới tầng hầm thành lâu đài hạnh phúc.

Say đắm nàng thơ, Đỗ Trung Lai còn mê hội họa. Đọc tranh của anh rất khó vì nó trừu tượng, hơi bí hiểm. Cũng phải thôi. Trong thơ có họa, trong họa có thơ. Đôi khi, mỗi bức tranh của anh là một bản trường ca đa tầng, ngôn ngữ vô cùng phong phú. Mỗi lần kêu tôi xuống đọc tranh, thế nào anh cũng mở hầu bao, làm tí cuốc lủi cho tâm hồn phiêu lãng. Có lần anh mua về một con cá diếc bằng bàn tay, nấu hẳn 3 món. Tôi nhìn chai rượu gần trơ đáy: “Chỉ có thế này thôi sao?”. “Chú thông cảm, viêm màng túi rồi. Hỏi mượn bác Phú Bằng, ông ấy bảo mới đi làm từ thiện về, chỉ còn mỗi cái áo mới đem mà bán. Ai mà nỡ cơ chứ”, Đỗ Trung Lai cười nói.

Phóng viên phòng kinh tế chỉ có mình tôi ngủ tại cơ quan. Các bậc đàn anh đều vội chờ hết giờ, đêm về với vợ. Trần Anh Thái thì chả biết bờ bụi nơi đâu. Phạm Quang Đẩu luôn là người vội nhất. Vừa đến anh đã sấp ngửa: “Này chàng lãng tử, nếu anh Trần Ngọc có hỏi thì nói tớ đã đến cơ quan rồi nhé”. Tuy vậy, ông ấy vẫn “đẻ bài” như gà công nghiệp đẻ trứng. Xuân Minh từng phải tranh thủ đạp xích lô để lấy tiền học Khoa Văn, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội. Anh có tài nhưng tâm huyết kiếm tiền hơn bài vở. Ai sai bảo thì viết. Nộp bài xong cũng chả quan tâm có được đăng hay không. Minh là phóng viên duy nhất của phòng có xe máy. Có lần, anh dùng cái xe rất oai phong đó, chở tôi về nhà ở Hà Đông, chiêu đãi phủ phê cả tuần.

Ở số 8 Lý Nam Đế, lạ nhất là Đỗ Trung Lai. Ông ấy nghèo rớt như xác ve sầu mà dám bỏ ra cả tháng lương mua sơn dầu và khung tranh để vẽ. Tôi cũng biết vẽ và mê hội họa từ nhỏ nhưng chả dại, uống rượu sướng hơn. Lý Bạch say rượu, ôm trăng đáy nước mà chết, Lai vẽ được quả là tài năng hiếm có. Tranh của ông ấy bán được bạc tỷ cũng phải. Bức tranh sơn dầu tôi bán được cao nhất chỉ có 2.000 đô Mỹ. Khỉ thật, nghệ sĩ sáng tác thường chỉ giàu sau khi chết.

Tôi là đích tôn nhánh nhà họ Trần không có đệm ở Vị Xuyên, Mỹ Lộc, Nam Định. Bây giờ, xã của tôi đã thành phường trực thuộc thành phố. Trần Mạnh Hảo cũng quê Nam Định. Anh khoe: “Họ của tôi thuộc dòng dõi Trần Ích Tắc”. Tôi chỉ cười. Hảo nói: “Thật đấy. Dòng dõi Trần Thánh Tông, Trần Nhân Tông, Trần Hưng Đạo, Trần Khánh Dư, Trần Quang Khải..., người ta nhận hết rồi, chỉ còn Trần Ích Tắc, không ai nhận, chắc là của mình”. Văn Lê nói: “Ông mà giống Trần Ích Tắc thật, tôi bắn”. Nói vậy cho vui, cũng là lời nhắc khéo chứ Văn Lê thừa biết Trần Mạnh Hảo là người yêu nước, có khi còn sục sôi hơn Lê. Với kẻ không yêu nước, yêu quê, Văn Lê chả phí lời./.

Trần Hoàng

Bình luận