Jamal Khashoggi - Báo chí, chính trị và quyền lực

04/01/2019, 10:31

Jamal Khashoggi - Báo chí, chính trị và quyền lực - Trong nhiều thập kỷ của lịch sử thế giới hiện đại, đã có không ít lần chỉ một nhà báo hay phóng viên có thể làm cho một quốc gia, khu vực và thậm chí cả thế giới trở nên sôi động, gây ra nhiều hậu quả và hệ lụy sâu sắc. Jamal Khashoggi là trường hợp thời sự nhất.

Liệu thái tử Mohammed bin Salman (trái) có liên quan đến cái chết của nhà báo Khashoggi? Ảnh: The Straits Times

Âm mưu được tính toán

Jamal Khashoggi là người Ả rập Xê út, sinh năm 1958, làm việc cho nhiều tờ nhật báo, tạp chí, đài phát thanh và truyền hình ở Ả rập Xê út. Nhà báo này từng có mặt ở nhiều điểm nóng về chính trị, an ninh trên thế giới, từng ba lần trực tiếp phỏng vấn thủ lĩnh Osama bin Laden của mạng lưới khủng bố quốc tế Al-Qeada. Jamal Khashoggi còn là cộng sự thân cận và cố vấn đối ngoại cho Hoàng tử Turki bin Faisal khi người này đứng đầu cơ quan tình báo của Ả rập Xê út.

Từ sau sự thay đổi triều chính ở Ả rập Xê út, với sự đăng quang của Vua Salman và sự tập trung quyền lực vào tay thái tử Mohammed bin Salman, Khashoggi ngày càng không giấu diếm quan điểm thái độ phản đối những biện pháp, chính sách hạn chế tự do báo chí và vi phạm dân chủ nhân quyền của cặp bài trùng quyền lực mới ở Ả rập Xê út là cha con vua Salman. Cứ như thế, Khashoggi dần trở thành nhà báo phê phán mạnh mẽ nhất chính sách của Hoàng gia Ả rập Xê út.

Mức độ đối đầu gia tăng khi thái tử Mohammed bin Salman, trong tâm trạng pha trộn giữa tự tin và ngộ nhận, thẳng tay trấn áp phe đối lập ở Ả rập Xê út. Những người phê phán chính sách như Khashoggi bị vị thái tử kia coi là kẻ thù. Mùa hè năm ngoái, Khashoggi di cư sang Mỹ mà một trong số những lý do quyết định là lo ngại cho tính mạng của mình nếu tiếp tục ở lại Ả rập Xê út.

Ở Mỹ, Khashoggi làm việc cho tờ nhật báo Washington Post và trên cương vị này, ông đi về giữa Mỹ và Thổ Nhĩ Kỳ. Khashoggi có mối quan hệ cá nhân thân thiết với đương kim Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan. Nhưng nếu như vậy, Khashoggi chỉ là một trong số rất nhiều nhà báo trên thế giới lưu vong ở nước ngoài thể hiện bất đồng quan điểm với chính sách của chính quyền ở quê hương mình. Những chuyện như thế và những người như thế xưa nay vốn không thiếu trên thế giới.

Số phận của nhà báo Jamal Khashoggi trở thành chuyện lớn ở khu vực và của thế giới. Ngày 2/10, sau khi Khashoggi đến lãnh sự quán Ả rập Xê út ở thành phố Istanbul của Thổ Nhĩ Kỳ theo lời hẹn của lãnh sự quán để nhận giấy tờ liên quan cho việc tái hôn. Khashoggi bước vào đó nhưng không thấy đi ra.

Sự thật dần được hé lộ Khashoggi bị nhân viên tình báo và an ninh Ả rập Xê út sát hại trong trụ sở của lãnh sự quán Ả rập Xê út ở Istanbul và xác bị phi tang. Chuyện xảy ra trong tòa lãnh sự quán Ả rập Xê út ở Istanbul, phía Thổ Nhĩ Kỳ cho biết, có đầy đủ chứng cứ kết luận rằng nhà báo kia đã bị phía chính quyền Ả rập Xê út chủ mưu thủ tiêu và vụ giết người này được mưu tính từ trước, chuẩn bị từ lâu và được cấp quyền lực cao nhất - hàm ý đích thân Vua Salmam và thái tử Mohammad Bin Salman - phê chuẩn.

Cái chết của nhà báo Jamal Khashoggi đã gây ra làn sóng dư luận trên thế giới. Ảnh: Washington Post

Cuộc đua quyền lực

Truyền thông thế giới đã tốn không ít giấy mực nói về cái chết của Khashoggi, Thổ Nhĩ Kỳ đã tận dụng triệt để chuyện về kết cục bi thảm của nhà báo này để gia tăng mạnh mẽ áp lực đối với Ả rập Xê út, khiến chính quyền vương triều nơi sa mạc này khó xử, bị động, đối phó lại vừa mất thể diện và uy tín ở khu vực cũng như trên thế giới. Thổ Nhĩ Kỳ đã có được cơ hội tuyệt vời để thúc đẩy hóa giải quan hệ của Thổ Nhĩ Kỳ với Mỹ, lại vừa có thể phân rẽ Ả rập Xê út với Mỹ và EU. Ả rập Xê út đã, đang và sẽ còn tiếp tục phải trả giá rất đắt cho việc sát hại nhà báo Khashoggi.

Vụ việc này còn phơi bày bản chất đạo đức giả và mặt trái trong chính sách của nhiều nước trong khối Phương Tây về dân chủ và nhân quyền, khi Ả rập Xê út là đối tác kinh tế quan trọng và đồng minh quân sự chiến lược của họ, là khách hàng thuộc diện “sộp nhất” về mua bán vũ khí.

Mỹ sử dụng Ả rập Xê út làm đội quân tiên phong chống Iran. Nếu trung thành và thật với những gì mà các nước Phương Tây vẫn rùm beng về dân chủ, nhân quyền và nhà nước pháp quyền thì các nước này phải phê phán Ả rập Xê út rất mạnh mẽ và trừng phạt vương triều này rất nghiêm khắc.

Nhưng họ chỉ làm găng và gây khó cho Ả rập Xê út một chút để lấy lệ. Ấy là còn chưa kể đến việc phía Ả rập Xê út đã vi phạm nghiêm trọng Công ước của Liên hợp quốc về quan hệ ngoại giao và lãnh sự giữa các quốc gia trên thế giới.

Khashoggi hội tụ câu chuyện về làm báo, về hoạt động chính trị và về mưu tính quyền lực. Bi kịch số phận của người này là chọn sai thời điểm và nhầm chỗ khi vô tư bước vào tòa lãnh sự của Ả rập Xê út ở Istanbul, khi làm chính trị thông qua báo chí mà không ý thức được trước và đầy đủ về những cạm bẫy trên chính trường, về nguy cơ bị những kẻ có quyền có thể sử dụng làm công cụ phục vụ cho những mưu tính chính trị của họ./.

Lũng Nhai

Bình luận