Hôm nay, ngày 22 / 10 / 2014
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh
Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh: Học Bác cách viết báo
Thứ bảy, 29 Tháng 6 2013 21:30

Trong thư gửi trí thức Nam Bộ ngày 25.5.1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết "Ngòi bút của các bạn cũng là những vũ khí sắc bén trong sự nghiệp phò chính, trừ tà".

Tháng 9.1962, tại Đại hội lần thứ III của Hội Nhà báo Việt Nam, Bác nói: "Cán bộ báo chí cũng là chiến sĩ cách mạng. Cây bút, trang giấy là vũ khí sắc bén của họ"; "Làm báo phải hết sức cẩn thận về hình thức, nội dung, cách viết"; "Viết để làm gì? Viết để cho ai xem? Viết như thế nào?".

Trong nhiều dịp, Người còn khơi gợi về cách viết, thế nào là viết ngắn, viết dài, viết cho thiết thực để người khác có thể làm theo được.

Học tập cách viết của Bác, có lẽ phải học từ gốc, tức là xây dựng mình thành một "chiến sĩ", phải hiểu vũ khí, chiến trường, đồng đội và kẻ thù của mình, mới có thể "phò chính, trừ tà".

● Lời - vũ khí của nhà báo

Vũ khí của nhà báo là cây bút, là ngôn ngữ, là Lời.

Cha ông ta nói: Bút sa gà chết, Nói phải củ cải cũng nghe, Lời nói đọi máu, Một lời nên nghĩa. Lại cũng nói: Nén bạc đâm toạc tờ giấy. Trong các thứ vạ, vạ miệng là một thứ ơ hờ nhất mà cũng nặng nề nhất. Trong lịch sử, có những nghi án văn chương dẫn đến tru di ba họ. Ngày xưa, thù nhau người ta vứt vào nhà vài dòng chữ hay một bài thơ có tính chất phạm thượng đối với vua, phỉ báng triều đình thì cũng giống và còn nguy hiểm hơn ngày nay vứt cả bọc ma túy vào nhà...

Bọn tham quan, gian thần thường ton hót để hại chết các trung thần, cất nhắc phường vô lại. Một lời có thể là thang mây, có thể là mồi lửa làm tan tành tất cả... Và thường, người ta chỉ nghe lời để phán xét, quyết định mà không mấy khi kiểm chứng.

Giá trị của lời hệ trọng đến như vậy, nên trước khi học cách viết hay, phải học cách thận trọng, thận trọng từ khai thác nguồn tin, đến thái độ phán quyết. Một lời trót đã nói ra/ Dẫu cho bốn ngựa khó mà đuổi theo. Viết một bài báo sai sự thật, ảnh hưởng sinh mệnh con người, dù sau này có cải chính, vẫn gây ra những hậu quả khôn lường. Nhiều bài báo "phanh phui" kèm bình luận ác ý, đã làm đối tượng hoặc người thân của họ tự vẫn...

Lại có một chiều hướng khác: Đó là sự khen lấy, khen để những người có chức quyền; bất chấp sự rối rắm ở lĩnh vực họ phụ trách, bất chấp bất bình chính đáng của nhân dân. Thực tế cho thấy, báo chí đồng loạt khen một số người như thánh, chỉ một thời gian ngắn đã thấy họ là những kẻ tầm thường. Những nhà báo, những tờ báo như vậy, có thể được xem xét về đạo đức, lương tâm, chí ít cũng là trình độ nghề nghiệp.

Trong một bài ca vận động binh lính ngụy về theo nhân dân của Bác Hồ có câu: Hai tay cầm khẩu súng dài, Ngắm đi ngắm lại bắn ai thế này?

Nhà báo thời nay cầm vũ khí sắc bén của mình, nên hướng vào đâu để thực hiện được sự phò chính trừ tà? Đương nhiên, phải biết cái chính, cái tà là gì.

● Chữ Tâm hay là vị thế của nhà báo

Chính - tà trước hết soi từ mình.

Trước hết phải thấy mình là ai, mình ham muốn gì. Nhân nói về ham muốn, tôi nhớ tới cách dùng từ của Bác. Khi nói đến điều lớn lao nhất, Bác cũng dùng từ "ham muốn", "cần" chứ không dùng từ "lý tưởng". Dùng từ ham muốn, cần, nó gần gũi, dễ tin, thể hiện chi phối cuộc sống hàng ngày.

Bác Hồ khi còn thanh niên ở Paris, đã trả lời sự mua chuộc của Bộ trưởng Bộ Thuộc địa Pháp rằng: "Cái mà tôi cần nhất trên đời này là: Đồng bào tôi được tự do, Tổ quốc tôi được độc lập".

Năm 1946, khi trả lời phỏng vấn của nhà báo, Bác khẳng định: "Tôi tuyệt nhiên không ham muốn công danh phú quý chút nào... Bao giờ đồng bào cho tôi lui thì tôi rất vui lòng lui. Tôi chỉ có một sự ham muốn, ham muốn đến tột bậc là làm sao cho nước ta hoàn toàn được độc lập, dân ta hoàn toàn được tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành".

Có lẽ học tập tư tưởng, đạo đức và cách trở thành người chiến sĩ trên mặt trận báo chí, gốc là ở đây. Phải có tấm lòng và ham muốn vì dân vì nước; chứ không vì một chức danh, một sự nổi tiếng, hay vì bổng lộc nào đó mà cầm bút xông xáo phò tà.

Cách đây nửa thế kỷ, nhà thơ Chế Lan Viên từng viết:

Lũ chúng ta ngủ trong giường chiếu hẹp

Giấc mơ con đè nát cuộc đời con

Hạnh phúc đựng trong một tà áo đẹp

Một mái nhà yên rủ bóng xuống tâm hồn...

Hạnh phúc của người trí thức, của một nhà báo chân chính, không thể chỉ đựng trong một tà áo đẹp, một mái nhà bình lặng và sung túc của riêng mình!

● Học và làm theo những điều Bác dạy về báo chí, không học cắt khúc, máy móc

Văn Bác Hồ rất phong phú, đạt đến trình độ cao của nghệ thuật, giản dị tột cùng và sâu sắc tột cùng. Rất nhiều tác phẩm giàu hình ảnh. Chẳng hạn một đoạn trong Lời than vãn của bà Trưng Trắc: "Đêm tối quằn quại dưới làn mưa nhỏ hạt dầm dề. Mảnh trăng vàng vọt cố bíu trên những mái lều tranh. Cây đẫm ướt đầm đìa nước mắt tuôn rơi... Gió thổi qua những cụm lá mệt mỏi, va nhau thành tiếng kinh rợn. Cành cây vặn vẹo như những cánh tay ma quái, và những đám nước bị từng cơn gió đột ngột quất, cứ nức nở. Cảnh vật nước Nam lồng trong cây cỏ um tùm, vốn tươi vui và thơ mộng thế dưới ánh trăng, nay buồn thảm lạ lùng. Cơn hấp hối đang chơi vơi khắp nơi. Tai ương lảng vảng đâu đây...".

Bác thường khuyên chúng ta học tập tinh hoa, lời ăn tiếng nói của nhân dân. Ngày 17.8.1952, Bác khuyên: "Muốn cho người xem hiểu được, nhớ được, làm được, thì phải viết đúng trình độ của người xem, viết rõ ràng, gọn gàng, chớ dùng chữ nhiều". Thời đó, trình độ văn hóa của công-nông-binh còn hạn chế, nên lời khuyên ấy là thiết thực. Ngày nay, tiếp thu tinh thần của Bác, cần viết rõ ràng nhưng không phải là đơn giản, và phải viết đúng trình độ của người xem. Mà viết đúng trình độ người xem bây giờ là một đòi hỏi rất cao, vì trình độ người xem, đôi khi, lại còn cao hơn trình độ người làm báo.

Viết, nói cho gọn, rõ, có tính thuyết phục là phải sâu sắc.

Tôi nhớ hồi làm phóng viên thường trú ở Nghệ Tĩnh, có gặp một đồng chí lão thành cách mạng, người trực tiếp đi kêu oan với Bác Hồ về cải cách ruộng đất. Đoàn Nghệ An sùng sục lắm, chắc mẩm chuyến này phải làm cho ra nhẽ, phải đòi Bác "truất" cho được mấy anh quy kết, xử tù, xử bắn bừa bãi. Nộ khí xung thiên. Bác bắt chờ hai ngày ở nhà khách Nguyễn Du. Càng ức. Đến buổi sáng hẹn gặp, Bác chủ tâm đến trễ vài phút. Khi Bác xuất hiện, anh nào cũng nhấp nhổm muốn tố ngay. Bác từ tốn rót nước chè xanh xứ Nghệ mời các đồng chí đó uống. Làm như tình cờ, Bác khẽ chạm tay làm đổ một cốc nước chè xanh. Cái sự kiện đột ngột ấy khiến ai cũng tập trung chú ý, ai cũng lo nước đổ ướt quần áo của Bác, ai cũng nhớn nhác tìm khăn lau bàn. Bác xua tay nói: "Bác làm đổ thì Bác phải lau. Cốc nước đổ rồi không thể lấy lại, Bác rót cốc mới...". Cứ thế, Bác chủ động vào chuyện. Từ chuyện cốc nước sang chuyện đời... Mọi ấm ức được giải tỏa nhẹ nhàng. Các đồng chí đó có thêm bài học sâu sắc, nhớ đời để ứng xử trong cuộc sống.

Để khẳng định dân là gốc, nhân dân là lực lượng quyết định sự thành bại của cách mạng, sáng tạo ra mọi giá trị của lịch sử, Bác nói rất đơn giản:

Gốc có vững, dân mới bền

Xây lầu thắng lợi trên nền nhân dân

Tư tưởng ấy xuất phát từ tư tưởng nhà nho mà Mạnh Tử đã viết: "Dân vi bản, xã tắc thứ chi, quân vi khinh".

Gốc có vững, cây mới bền cũng là câu mở đầu trong tất cả các gia phả của dòng họ Việt Nam (Mộc hữu bản, thủy hữu nguyên...), bởi thế, nhân dân ta tiếp thu rất nhanh, nghe rất dễ, làm rất thoải mái tự nhiên.

Đặc biệt, có thể học Bác nhiều ở cách lập luận, ở cách nói khẳng định một cách rõ ràng, không mập mờ, ví như: "Cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của nhân dân ta nhất định thắng lợi hoàn toàn"; "Không có gì quý hơn độc lập tự do".

Có một ví dụ tiêu biểu về vấn đề này.

Đó là Thư gửi các họa sĩ nhân dịp triển lãm hộ họa năm 1951. Bác viết: "Chắc có người nghĩ Cụ Hồ đưa nghệ thuật vào chính trị. Đúng lắm, văn hóa nghệ thuật cũng như mọi hoạt động khác, không thể đứng ngoài, mà phải ở trong kinh tế và chính trị. Mềm mại mà không bỏ lập trường, không bỏ nguyên tắc, chính là con người và cách viết của Bác.

Ngày 9.5.1965, Bác viết bài Hai ngày kỷ niệm vẻ vang đăng trên Báo Nhân Dân, Bác vào thẳng vấn đề luôn: "Mồng 7 tháng 5, kỷ niệm đại thắng Điện Biên Phủ của nhân dân ta, mùng 9 tháng 5, kỷ niệm đại thắng của Liên Xô". Thế mà cho đến nay nhiều báo vẫn viết: "Hòa trong không khí..." là rất sáo.

Bác còn bày cho ta một "mẹo" để làm báo cho hẳn hoi: "Báo chí cũng phải hợp lý hóa. Đừng bày biện ra nhiều thứ. Làm ít nhưng làm cho hẳn hoi. Không hợp lý hóa lại như thế, rút cuộc báo viết ra không ai muốn đọc mà lại tốn kém trăm thứ" (tháng 5.1950).

Học tập Bác, còn là học tập cách giữ gìn trong sáng tiếng Việt. Điều này nhiều người nói, nhưng chưa hẳn đã biết cách làm. Thí dụ, báo tiếng Việt nhưng lại dùng quá nhiều từ nước ngoài, hoặc có xu thế ngược lại là không dám dùng từ nước ngoài nào, cứ phiên âm tất tật thành tiếng Việt dẫn đến sai lệch và rất khó tra cứu nguồn gốc. Nhân dân ta dùng tiếng ta và từ Việt gốc Hán thoải mái như hàng nghìn, hàng vạn, hàng ngày, hàng tháng trong khi có báo tránh từ Hán – Việt, không dùng từ "vạn" mà dùng "mười nghìn" đến nỗi có anh thư ký tòa soạn nhất nhất phải sửa "Cần cẩu vạn năng" thành "Cần cẩu 10 nghìn năng" và cứ dùng "hằng ngày", "hằng tháng" rất khó đọc, chẳng chính xác gì hơn "hàng ngày", "hàng tháng"...

Đây lại là cả một "rừng" chuyện cần nói, chắc mỗi nhà báo chúng ta có thể đóng góp nhiều cho tạp chí nghề của Hội...

NGUYỄN HOÀNG NHẬT

Nhận xét (0)
Viết nhận xét
  Nhập mã xác nhận

Tin mới hơn:
Tin cũ hơn:

 

baochi doanhnhan

giai thuong_bao_chi

anh thi

bia_10_14
 thianhbaochi
gocnhin
hoatdonghoi
chandung
sachnhabao
anh bc
vhnt
trangtho
nc td
baibao quantam
thugian
VTEM BannersVTEM BannersVTEM BannersVTEM BannersVTEM BannersVTEM BannersVTEM Banners

Video Clips

Mới nhất

Thăm dò dư luận

Nếu con trượt đại học bạn sẽ làm gì?
 
Hiện có 104 khách Trực tuyến