Hoàn thiện hệ thống pháp luật hỗ trợ nạn nhân bị mua bán trở về

06/10/2018, 15:07

Hoàn thiện hệ thống pháp luật hỗ trợ nạn nhân bị mua bán trở về - Thời gian qua, cùng với sự phát triển của đời sống xã hội, tình hình tội phạm cũng gia tăng và hoạt động ngày càng tinh vi, nhất là tội phạm mua bán người diễn biến rất phức tạp, mặc dù đã xây dựng và ban hành được khung pháp lý cơ bản để phòng chống tình trạng mua bán người, nhưng cần phải rà soát, bổ sung hệ thống pháp luật đồng bộ hơn để bảo vệ và hỗ trợ nạn nhân bị mua bán trở về.

 Các đại biểu tham dự hội thảo.

Đây là ý kiến của đại đa số các đại biểu, chuyên gia đưa ra tại buổi hội thảo "Rà soát, đánh giá chính sách, pháp luật về tiếp nhận và hỗ trợ nạn nhân bị mua bán trở về" do IOM phối hợp với Cục Phòng, chống tệ nạn xã hội tổ chức tháng 9 vừa qua. trước tình hình mua bán người trên thế giới, khu vực ngày càng diễn biến phức tạp.

Thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt

Theo báo cáo của Cơ quan phòng chống ma túy và tội phạm Liên hợp quốc (UNOCD), tình hình mua bán người trên thế giới và khu vực tiếp tục diễn biến phức tạp, nhất là mua bán người thông qua đưa người di cư trái phép từ châu Phi, Trung Đông sang châu Âu.

Trên thế giới có khoảng 244 triệu người di cư và vẫn tiếp tục tăng lên do ảnh hưởng của khủng bố, xung đột, bạo lực…, nhiều người trong số đó trở thành nạn nhân. Tổ chức WHO công bố mỗi năm có khoảng gần 10.000 ca ghép nội tạng trái phép có sự tham gia của các tổ chức tội phạm buôn người.

Riêng khu vực các nước Tiểu vùng sông Mê Kông (trong đó có Việt Nam) được đánh giá là điểm nóng của tình trạng mua bán người, di cư bất hợp pháp, ước tính lợi nhuận từ hoạt động mua bán người tại khu vực lên tới hàng chục tỷ đô la/ năm.

Tại Việt Nam, tình trạng mua bán người có chiều hướng gia tăng, xảy ra ở 63 tỉnh, thành phố trong cả nước.Theo báo cáo của Ban chỉ đạo Phòng chống tội phạm của Chính phủ, từ năm 2012 – 2017, lực lượng chức năng đã tổ chức giải cứu và tiếp nhận khoảng 7.500 người.

Qua điều tra, rà soát cho thấy hơn 90% nạn nhân bị mua bán là phụ nữ và trẻ em; hơn 80% nạn nhân thuộc các dân tộc thiểu số, trình độ học vấn, nhận thức, tiếp cận thông tin ít hơn và có hoàn cảnh kinh tế khó khăn; hơn 70% nạn nhân làm nông nghiệp hoặc không có việc làm; 37,2% không biết chữ và khoảng 6,8% nạn nhân là người trẻ tuổi, học sinh, sinh viên. Hơn 98% nạn nhân bị mua bán ra nước ngoài. Đa số nạn nhân là phụ nữ khi bị lừa bán ra nước ngoài bị cưỡng ép kết hôn làm vợ người dân bản địa và bóc lột tình dục (gần 80%).

Đáng chú ý, việc mua bán người được núp bóng dưới nhiều phương thức như: Xuất khẩu lao động, đẻ thuê, cho và hiến tạng, cho nhận con nuôi... Nạn nhân bị bán ra nước ngoài chiếm trên 98%, sang Trung Quốc chiếm trên 90%. 

Phương thức, thủ đoạn của tội phạm mua bán người ngày càng tinh vi, xảo quyệt, có tổ chức, có sự câu kết chặt chẽ giữa người mua và người bán, môi giới, dẫn dắt, hình thành các đường dây tội phạm liên tỉnh, xuyên quốc gia. Tuy nhiên, khác với trước đây, khâu tiếp cận, làm quen với nạn nhân thay vì trực tiếp thì hiện nay xu hướng ngày càng nhiều đối tượng phạm tội thông qua các trang mạng xã hội và điện thoại thông minh, các đối tượng tiếp cận, rủ rê với nhiều phương thức… để lừa bán làm vợ, đẻ thuê, ép buộc làm mại dâm, cưỡng bức lao động…

Lực lượng chức năng tuyên truyền về việc phòng, chống tội phạm buôn bán người cho đồng bào dân tộc. 

Nhiều chính sách còn bất cập

Tại hội thảo nhiều đại biểu cho rằng, dù hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật về vấn đề tiếp nhận và hỗ trợ nạn nhân đã được xây dựng, làm cơ sở pháp lý cho việc triển khai công tác này ở các địa phương. Tuy nhiên, công tác này đang gặp nhiều khó khăn, thách thức do chính những chính sách và cơ chế.

Thực tế cho thấy, việc ngăn chặn và xử lý tội phạm mua bán người hiện gặp rất nhiều khó khăn. Việc chậm ban hành văn bản hướng dẫn thi hành Luật Phòng, chống mua bán người cũng là một trong những yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả công tác này. Theo ông Nguyễn Văn Tráng, Phó trưởng phòng Phòng phòng ngừa và đấu tranh chống tội phạm mua bán người, Cục Cảnh sát hình sự, Bộ Công an, hiện nay công tác phòng chống mua bán người vẫn còn một số vướng mắc. Trong đó, dù Bộ luật Hình sự 2015 quy định điều 150 về tội mua bán người và điều 151 về tội mua bán người dưới 16 tuổi song đến nay vẫn chưa có văn bản dưới luật hướng dẫn thực hiện các điều luật trên.

Bên cạnh đó, hiện cũng chưa có lực lượng chuyên trách làm công tác phòng, chống tội phạm mua bán người ở địa phương, phần lớn là kiêm nhiệm. Kinh phí phục vụ cho công tác này còn hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu. Đặc biệt, nạn nhân sau khi bị lừa bán trở về ít trình báo, bất hợp tác với cơ quan công an vì các lý do như mặc cảm, sợ bị trả thù dẫn đến công tác xác minh, điều tra, thu thập chứng cứ xử lý đối tượng gặp nhiều khó khăn...

Ông Lê Đức Hiền, Phó Cục trưởng Cục Phòng chống tệ nạn xã hội (Bộ LĐTB&XH) cho biết, đến nay, hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật về vấn đề tiếp nhận và hỗ trợ nạn nhân đã được xây dựng, làm cơ sở pháp lý cho việc triển khai công tác này ở các địa phương. Tuy nhiên, hiện nay công tác này đang gặp nhiều khó khăn, thách thức về cơ chế chính sách, để có cơ sở cho việc sửa đổi bổ sung chính sách, chế độ hỗ trợ cho nạn nhân. Đặc biệt là vấn đề hỗ trợ dịch vụ, đáp ứng kịp thời các nhu cầu tối thiểu của nạn nhân trong quá trình hòa nhập với cộng đồng, xã hội. Do vậy, theo ông Hiền, cần sớm bổ sung, hoàn thiện khung pháp luật. Đáng chú ý là việc sửa đổi nghị định quy định xử phạt hành chính trong lĩnh vực an ninh trật tự, an toàn xã hội năm 2005 theo hướng miễn trừ trách nhiệm hành chính cho nạn nhân bị mua bán trong một số trường hợp như bán dâm, xuất nhập cảnh trái phép...

Nâng cao hiệu quả công tác phòng chống tội phạm mua bán người

Từ những thực tế trên, để nâng cao hiệu quả công tác phòng chống tội phạm mua bán người, ông Nguyễn Văn Tráng cho rằng, cần sớm nghiên cứu, rà soát và đề xuất sửa đổi, bổ sung ban hành các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan về phòng, chống mua bán người, nhất là các văn bản liên quan đến các lĩnh vực xuất khẩu lao động, cho nhận con nuôi, kết hôn với người nước ngoài. Cùng với đó là thực hiện có hiệu quả việc trao trả, tiếp nhận và hỗ trợ nạn nhân tái hòa nhập cộng đồng.

Cần sớm bổ sung, hoàn thiện khung pháp luật. Đáng chú ý là việc sửa đổi Nghị định quy định xử phạt hành chính trong lĩnh vực an ninh trật tự, an toàn xã hội năm 2005 theo hướng miễn trừ trách nhiệm hành chính cho nạn nhân bị mua bán trong một số trường hợp như bán dâm, xuất nhập cảnh trái phép...

Thứ trưởng Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội Nguyễn Thị Hà cũng cho rằng, trong những năm qua, Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ luôn dành sự quan tâm, chỉ đạo sâu sắc trong công tác phòng chống mua bán người nói chung và công tác tiếp nhận nạn nhân bị mua bán trở về nói riêng. Từ tháng 1/2012, Chính phủ và các bộ, ban, ngành liên quan đã ban hành hệ thống văn bản, chính sách có tính đồng bộ hơn, khả thi hơn, tạo khung pháp lý thuận lợi hơn để tiếp nhận, hỗ trợ nạn nhân bị mua bán trở về. Tuy nhiên, trước tình hình diễn biến với nhiều phức tạp, cũng cần đề xuất bổ sung, hoàn thiện những chính sách pháp luật cần thiết để đáp ứng thực tiễn.

Để tăng cường hiệu quả hoạt động trợ giúp pháp lý cho nạn nhân bị mua bán người trong thời gian tới, bà Vũ Thị Hường, Phó Cục trưởng Cục Trợ giúp pháp lý, Bộ Tư pháp đề xuất một số giải pháp như: cần rà soát, hoàn thiện quy định của pháp luật phòng, chống mua bán người cho đồng bộ, thống nhất với quy định của pháp luật trợ giúp pháp lý; tăng cường sự phối hợp đồng bộ, kịp thời với các cơ quan, ban ngành, địa phương, đặc biệt là giữa Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước và các Chi cục Phòng chống tệ nạn xã hội, các tổ chức chính trị, xã hội ở địa phương để sớm phát hiện, thông tin và chuyển gửi nhu cầu trợ giúp pháp lý của nạn nhân bị mua bán có khó khăn về tài chính; tăng cường đổi mới công tác truyền thông, nhất là truyền thông về những vụ việc trợ giúp pháp lý điển hình cho nạn nhân bị mua bán …

Ông Paul Priest, Trưởng bộ phận Chương trình IOM (Tổ chức Di cư quốc tế) tại Việt Nam cho biết, IOM đánh giá cao sự hợp tác với các bộ ngành để đảm bảo cuộc sống bình yên của các nạn nhân bị mua bán trở về. Thời gian qua, Chính phủ Việt Nam đã có những cam kết nghiêm túc trong đấu tranh chống nạn mua bán người trong đó nổi bật là việc ban hành Luật Phòng, chống mua bán người và hoàn thiện Chương trình hành động quốc gia về vấn đề này. Ngoài ra, Chính phủ cũng nỗ lực tìm kiếm các giải pháp hỗ trợ nạn nhân, tăng cường nâng cao năng lực cho cán bộ làm công tác phòng, chống và hỗ trợ nạn nhân của tội phạm mua bán người… Tuy nhiên, ông Paul Priest cho rằng các khung pháp lý cần được rà soát chỉnh sửa để đảm bảo quyền lợi chính đáng của các nạn nhân mua bán người trở về.

 Minh Anh

 

Bình luận
Trị dứt điểm bệnh ngủ ngáy Gia đình trái cây Pushmax Công ty Cổ phần Sản xuất - Thương mại Violet Không lo căng thẳng mệt mỏi, giải nhiệt cuộc sống Trà sữa - Ngon khó cưỡng