Đồ họa trong chương trình về kinh tế trên truyền hình

02/05/2018, 08:42

Đồ họa trong chương trình về kinh tế trên truyền hình - Bộ não vốn xử lý hình ảnh nhanh hơn chữ viết. Khoảng chú ý trung bình của con người là 8 giây, còn thời gian não xử lý tín hiệu thị giác là 1/4 giây.

Bản tin Tài chính Kinh doanh trên VTV1 sử dụng rất nhiều hình ảnh đồ họa kinh tế

Vai trò của đồ họa

Một trong những thông tin quan trọng và nổi bật nhất của một tác phẩm hay chương trình kinh tế là các con số. Đồ họa có vai trò đơn giản hóa và ấn tượng hóa các số liệu, dữ liệu kinh tế phức tạp. Để biểu thị một con số bằng hình ảnh được máy quay ghi lại từ đời sống thực tế là một điều không dễ dàng, thậm chí là không thể. Mặc dù, các thông tin được cung cấp cho công chúng còn thông qua kênh lời bình, nhưng việc thể hiện các số liệu, dữ liệu đó chỉ bằng lời đọc của biên tập viên không mang lại hiệu quả tiếp nhận cao đối với công chúng, bởi khi đó, công chúng chỉ được tiếp nhận thông tin bằng thính giác.

Ngoài những thông tin mang tính phổ cập, các chương trình về kinh tế trên truyền hình cần có những tác phẩm phân tích sâu, chứa nhiều khái niệm chuyên môn để phục vụ những đối tượng công chúng có trình độ cao và những công chúng ham học hỏi, tìm hiểu. Để biểu thị những tên gọi, khái niệm hay công thức kinh tế đó, những hình ảnh được ghi bằng máy quay từ thực tế đời sống sẽ chỉ mang tính minh họa chung, mất thời gian ghi hình mà không hiệu quả.

Một quá trình, sự thay đổi hay biến động nào đó của nền kinh tế là một khối dữ liệu khổng lồ với nhiều thông tin, chi tiết được ghi nhận tại nhiều thời điểm khác nhau. Khi quỹ thời lượng của mỗi tác phẩm truyền hình ngày càng trở nên hạn hẹp thì đồ họa càng trở nên hữu ích. Đồ họa có khả năng trình bày toàn diện, dễ hiểu và ngắn gọn về một quá trình, sự thay đổi, sự biến động trong nền kinh tế. Việc sử dụng hình ảnh đồ họa vừa trình bày những thông tin đó một cách ngắn gọn, dễ hiểu, vừa sinh động, hấp dẫn, giúp công chúng dễ nắm bắt, đồng thời giải quyết bài toán về hình ảnh và chi phí sản xuất của những tác phẩm có khối lượng thông tin lớn.

So sánh là một trong những phương pháp cung cấp thông tin thường dùng trong báo chí về kinh tế. Tuy nhiên, để thể hiện sự so sánh một cách hiệu quả, những hình ảnh được ghi từ thực tế đời sống lại chỉ mang tính chân thực mà không làm được nhiệm vụ tổng quát hóa dữ liệu thông tin trong thời gian hạn hẹp của một tác phẩm truyền hình. Những thông tin so sánh càng nhiều thì đồ họa càng phát huy vai trò của mình. Đồ họa thể hiện rõ ràng sự so sánh, khác biệt giữa 2 hay nhiều đối tượng trong một vấn đề kinh tế nhờ cách sắp xếp thông tin, lựa chọn hình ảnh và ký tự, văn tự phù hợp.

Một bản tin có nội dung đồ họa của CNN. Ảnh: TL

Đặc điểm của đồ họa

Đồ họa trong chương trình về kinh tế trên truyền hình là dạng ngôn ngữ tổng hợp (bao gồm ngôn ngữ văn tự và ngôn ngữ phi văn tự). Một sản phẩm đồ họa trong chương trình về kinh tế trên truyền hình có thể được thiết kế hoàn toàn bằng ngôn ngữ văn tự (chữ viết) như trích dẫn một điều luật, giải nghĩa một khái niệm... Đó cũng có thể là sản phẩm đồ họa mô phỏng lại hiện trường một vụ tai nạn nào đó được thiết kế hoàn toàn là hình ảnh được đồ họa viên vẽ mới hay cắt, ghép từ những hình ảnh có sẵn...

Đồ họa trong chương trình về kinh tế trên truyền hình phần lớn là đồ họa động. Đây cũng là một đặc điểm khẳng định sự sinh động và hài hòa của đồ họa trên truyền hình nói chung. Không giống như một số sản phẩm đồ họa hoàn chỉnh trên báo in hay báo mạng điện tử, đồ họa trên truyền hình hay trong các chương trình về kinh tế trên truyền hình có thể không xuất hiện một cách trọn vẹn trên màn hình mà chia nhỏ các thông tin và để chúng xuất hiện lần lượt.

Đặc trưng về ngôn ngữ của loại hình truyền hình đã khiến công chúng tiếp thu dễ dàng những sản phẩm đồ họa hơn bởi: Đồ họa trong chương trình về kinh tế trên truyền hình không xuất hiện đơn lẻ mà luôn đi kèm với lời bình, nhạc nền... Đối với những nội dung phức tạp và khoa học về kinh tế, đây cũng là điều vô cùng cần thiết.

Nếu đồ họa trên báo in bị hạn chế bởi diện tích khổ giấy, đồ họa trong các chương trình về kinh tế trên truyền hình bị hạn chế bởi thời lượng. Thời lượng là phạm vi không chỉ của riêng phần đồ họa mà còn là của tất cả sản phẩm truyền hình. Mỗi tác phẩm được cân nhắc và cho phép trong một thời lượng có hạn, tùy thể loại. Theo đó, các biên tập viên và các đồ họa viên phải tính toán thời lượng dành riêng cho phần đồ họa để có thiết kế thể hiện đầy đủ nội dung thông tin.

Đồ họa trong các chương trình về kinh tế trên truyền hình có thể xuất hiện độc lập như một tác phẩm hoàn chỉnh hoặc minh họa một vài phần nội dung trong một tác phẩm. Nếu ở dạng đồ họa độc lập, tác phẩm chứa đồ họa thường ở thể loại tin vắn, tin ngắn với thời lượng ngắn, thông tin đơn giản. Còn với những thể loại dài hơn như tin sâu, phóng sự, bình luận, đồ họa giữ vai trò thể hiện một phần nội dung không thể ghi hình được của tác phẩm. Các tác phẩm trong chương trình về kinh tế trên truyền hình có nội dung xoay quanh các sự kiện, vấn đề kinh tế, nhưng phần đồ họa không chỉ có nội dung về các số liệu kinh tế mà còn có các nội dung liên quan khác.

Với đặc trưng là các thông tin chính luận, chính xác, nóng hổi, đồ họa trong chương trình về kinh tế trên truyền hình không đòi hỏi tính nghệ thuật cao mà thay vào đó là sự cô đọng, dễ hiểu và ấn tượng nội dung trọng tâm. Chính vì vậy, các sản phẩm đồ họa trong các chương trình này thường không sử dụng nhiều màu sắc sặc sỡ. Thường là các màu trung tính như xanh lam, đỏ, vàng. Các hình khối thường ở các dạng cơ bản như tròn, vuông, chữ nhật, hình thang... Và các hình ảnh mô phỏng, minh họa cũng đơn giản để tránh sự phân tán, hiểu nhầm, đảm bảo sự dễ hiểu, dễ nhớ và tập trung.

Đồ họa trong chương trình về kinh tế trên truyền hình không xuất hiện đơn lẻ mà luôn đi kèm với lời bình, nhạc nền. Ảnh: TL

Ưu điểm của đồ họa

Bằng việc sử dụng các hình khối cơ bản và phổ biến như hình tròn, hình vuông, hình chữ nhật, hình thang, các mũi tên... các thông tin được diễn đạt một cách đơn giản hóa, dễ hiểu. Các hình khối mang tính ẩn dụng, hàm ý phổ biến như lấy hình tròn thể hiện 100%, trong các biểu đồ so sánh, độ dài của các cột trong biểu đồ làm rõ sự so sánh giữa các đối tượng hay các mũi tên, đường đi lên, đi xuống nêu rõ được xu hướng tăng lên hay giảm đi của các chỉ số.

Như đã phân tích ở phần đặc điểm, một sản phẩm đồ họa trên truyền hình nói chung có thể là sự kết hợp của nhiều dạng ngôn ngữ như chữ viết, con số, hình vẽ, hình ảnh tĩnh, hình ảnh động và đặc biệt là sự chuyển động mang đặc trưng của ngôn ngữ truyền hình. Bên cạnh đó, đồ họa trên truyền hình nói chung cũng đi kèm với lời bình và nhạc nền giúp người đọc có thể nhanh chóng tiếp nhận thông tin một cách hệ thống, toàn diện, không mất nhiều thời gian đọc hay xử lý các thông tin. Đồ họa trong chương trình về kinh tế trên truyền hình có khả năng dung nạp nhiều dạng thức thể hiện, khiến khán giả tiếp nhận được lượng thông tin phong phú trong khoảng thời gian nhanh chóng.

Bằng tư duy logic và nhãn quan thẩm mỹ chủ quan, êkip sản xuất có thể sáng tạo ra các sản phẩm đồ họa theo ý muốn, quan điểm của mình. Do đó, các biên tập viên và đồ họa viên hoàn toàn làm chủ các sản phẩm đồ họa trong chương trình về kinh tế trên truyền hình. Tất nhiên, các thông tin nội dung trong sản phẩm đồ họa phải chính xác đảm bảo yêu cầu hàng đầu về thông tin báo chí là chân thực, khách quan. Song, màu sắc, bố cục, sự chuyển động và thứ tự xuất hiện các chi tiết trong một sản phẩm đồ họa hoàn toàn được nhà thiết kế quyết định mà không cần phụ thuộc vào yếu tố khách quan nào.

Hiện nay, một êkip đầy đủ để sản xuất một tác phẩm/sản phẩm truyền hình tại Đài Truyền hình Việt Nam bao gồm biên tập viên, quay phim, kỹ thuật viên và lái xe, trong khi để sản xuất một sản phẩm đồ họa có thể chỉ cần biên tập viên và đồ họa viên. Sử dụng đồ họa trong chương trình về kinh tế trên truyền hình có thể tiết kiệm nhân lực và chi phí để sản xuất một tác phẩm truyền hình. Với những tác phẩm có nội dung kinh tế đặc thù như giá vàng, giá xăng, giá cổ phiếu, thống kê số liệu... thì việc ra ngoài hiện trường để ghi hình thực tế thường tốn thời gian, nhân lực mà lại hoàn toàn không mang lại hiệu quả truyền tải thông tin do hình ảnh thu được không cụ thể bằng việc sử dụng đồ họa. Việc tiết kiệm nhân lực sản xuất này cũng góp phần tiết kiệm chi phí thù lao, xăng xe và hao tổn máy móc cho các phóng viên, biên tập viên, quay phim.

Khi quỹ thời lượng của mỗi tác phẩm truyền hình ngày càng trở nên hạn hẹp thì đồ họa càng trở nên hữu ích. Ảnh: TL

Hạn chế của đồ họa

Do những hình ảnh được tạo dựng, nên tính xác thực của các sản phẩm đồ họa không cao. Ví dụ, như trường hợp về cung cấp thông tin về một vụ tai nạn nào đó thì một bức ảnh hay một đoạn video clip hoàn toàn thuyết phục và sinh động hơn hình ảnh đồ họa dựng lại hiện trường mặc dù hình ảnh đó có chất lượng không cao.

Tính tương tác của đồ họa trong chương trình về kinh tế trên truyền hình không cao. Khán giả tiếp nhận các thông tin từ đồ họa trên truyền hình nói chung chỉ đơn giản là xem và lắng nghe, khó có những hoạt động tương tác, đánh giá, tham gia nội dung trực tiếp và nhanh chóng như trên báo mạng điện tử. Để phản hồi, khán giả phải thông qua các đường dây tiếp nhận phản hồi của nhà Đài như gọi điện thoại, gửi thư/email, phản hồi qua trang thông tin trên mạng xã hội và việc này thường mất nhiều thời gian.

Áp lực công việc dành cho các đồ họa viên sản xuất đồ họa trên truyền hình sẽ tăng lên khi phần việc của phóng viên, biên tập viên và quay phim ngoài hiện trường được chuyển sang cho họ. Những chương trình có tần suất phát sóng dày đặc như bản tin Tài chính Kinh doanh (3 chương trình/ngày), Tài chính Tiêu dùng (1 chương trình/ngày) lại thường yêu cầu các thông tin luôn phải nóng hổi, thời gian để sản xuất một sản phẩm đồ họa không thể sớm mà luôn gần giờ phát sóng nhằm cung cấp thông tin, số liệu mới nhất. Trong khi đó, sản xuất một sản phẩm đồ họa không phải là việc đơn giản mà cần tính toán, lựa chọn ý tưởng, màu sắc, bố cục phù hợp. Do đó, công việc của một đồ họa viên sẽ áp lực hơn trong khi thời gian hoàn thành không có nhiều. Đồ họa viên vừa phải đảm bảo nội dung thông tin vừa phải sáng tạo hình thức thể hiện đẹp mắt, ấn tượng và vừa phải kịp giờ phát sóng./.

Thu Trang

Bình luận
Gia đình trái cây Pushmax Công ty Cổ phần Sản xuất - Thương mại Violet