Đề xuất mô hình truyền thông phát triển ở Việt Nam hiện nay

18/06/2018, 09:22

Đề xuất mô hình truyền thông phát triển ở Việt Nam hiện nay - Tìm kiếm đề xuất mô hình truyền thông phát triển phù hợp mỗi thời kỳ, khu vực là rất quan trọng. Trên cơ sở nghiên cứu của nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước, qua khảo sát thực tế, tác giả đề xuất mô hình truyền thông phát triển ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.

Báo chí truyền thông phát triển cần lưu ý đến một loại hình báo chí mới báo chí công chúng. Ảnh: TL

Một số vấn đề về truyền thông phát triển

Về cơ bản, truyền thông phát triển là sự kết hợp của: Truyền thông nhằm phổ biến kiến thức/truyền bá cái mới. Lý thuyết phổ biến kiến thức/truyền bá cái mới được phát triển dựa trên những giả thuyết cho rằng, việc thiếu các ý tưởng mới sẽ dẫn đến sự kém phát triển và truyền thông được sử dụng như một công cụ để thuyết phục các nhóm công chúng mục tiêu (thông qua các phương tiện truyền thông đại chúng và phi đại chúng, như người lãnh đạo dư luận opinion leaders,...). Tuy nhiên, truyền thông phát triển phê phán lý thuyết phổ biến kiến thức ở tính một chiều, áp đặt và không xem xét đến các yếu tố địa phương, văn hóa...

Lý thuyết truyền thông có sự tham gia (Participatory communication) ra đời là kết quả tất yếu của sự phê phán quá trình truyền thông một chiều của lý thuyết phổ biến kiến thức. Lý thuyết cùng tham gia có phương pháp tiếp cận từ dưới lên, đặc biệt chú trọng đến bản sắc văn hóa của địa phương cũng như sự dân chủ và cùng tham gia ở mọi cấp độ. Lý thuyết có sự tham gia coi con người là những nhân tố làm chủ hay là những người tham gia vì sự phát triển. Lý thuyết có sự tham gia chú trọng vào cộng đồng địa phương hơn là cả dân tộc nói chung, vào thuyết phổ biến nhất nguyên hơn là chủ nghĩa dân tộc...

Như vậy, truyền thông phục vụ phát triển (hay truyền thông phát triển) là một kiểu truyền thông, trong đó tất cả những chủ thể tham gia đều được tự do đối thoại và có quyền tiếp cận các kênh truyền thông, tham gia vào quá trình quảng bá tiếp nhận thông tin những kiến thức mới của mỗi chủ thể. Do đó, nội dung cơ bản của truyền thông phát triển gồm:

Thứ nhất, truyền thông phát triển là truyền thông gắn với thay đổi xã hội theo hướng tiến bộ. Truyền thông ra đời, phát triển cùng với sự phát triển của xã hội loài người, tác động và liên quan đến mọi cá thể xã hội; đóng vai trò nhân rộng những thay đổi của sự phát triển. Truyền thông thay đổi xã hội là quá trình chia sẻ kiến thức nhằm đạt được sự nhất trí trong hành động đáp ứng các mối quan tâm, nhu cầu và năng lực của tất cả các bên liên quan.

Thứ hai, truyền thông phục vụ phát triển xã hội, Ngân hàng Thế giới (WB), một trong những tổ chức phục vụ phát triển mạnh mẽ nhất toàn cầu nhận định: “Truyền thông phát triển là sự kết hợp truyền thông một cách chiến lược trong các dự án phát triển. Truyền thông một cách chiến lược là một công cụ mạnh mẽ có thể cải thiện cơ hội thành công của dự án phát triển. Nó cố gắng để thay đổi hành vi chứ không chỉ là phổ biến thông tin, giáo dục, hoặc nâng cao nhận thức”. Cũng như các khái niệm khác, truyền thông phát triển có nhiều cách hiểu và cách tiếp cận khác nhau, tuy nhiên, các nhà nghiên cứu đều chia sẻ ý tưởng chung của khái niệm này là sử dụng truyền thông để thúc đẩy phát triển xã hội, phục vụ mục tiêu phát triển của mỗi quốc gia, mỗi dân tộc.

Thứ ba, truyền thông phát triển là được thực hiện một phương pháp tiếp cận đặc biệt là phương pháp tham gia (participatory method). Theo đó, trước khi nhà truyền thông quyết định sản xuất bất kì chương trình nào hoặc truyền bá bất kì thông điệp nào, cần phải nghiên cứu và tham khảo ý kiến của công chúng. Vai trò của truyền thông phát triển đối với những thay đổi văn hóa xã hội, đối với phát triển xã hội theo hướng bền vững, thể hiện qua hai luận điểm quan trọng: truyền thông phát triển hoàn toàn có thể tạo ra những thay đổi về văn hóa xã hội; để có thể tạo ra (phát huy) vai trò ấy, báo chí truyền thông phát triển cần lưu ý đến một loại hình báo chí mới báo chí công chúng.

Đề xuất mô hình truyền thông phát triển ở Việt Nam

Mô hình truyền thông phát triển là một mô hình xã hội, được các nhà nghiên cứu truyền thông và truyền thông phát triển thiết kế và mô tả, luận chứng cho vai trò, vị trí của các thành tố cơ bản cấu thành hoạt động truyền thông, các mối quan hệ cơ bản giữa các thành tố truyền thông hướng tới phục vụ cho phát triển của xã hội. Khi ứng dụng vào những không gian, thời gian cụ thể, với những đặc thù kinh tế - xã hội, có thể xây dựng mô hình truyền thông phát triển có những nét khác nhau, trên cơ sở tuân thủ những nguyên lý, quy tắc cơ bản.

Có thể rút ra mô hình sau:

Chủ thể truyền thông phát triển

Chủ thể truyền thông phát triển có thể hiểu theo hai nghĩa: nghĩa rộng, chủ thể truyền thông bao gồm cơ quan quản lý Nhà nước về truyền thông có chức năng quản lý vĩ mô đối với truyền thông xã hội thông qua hệ thống chính sách pháp luật; nghĩa hẹp, chủ thể truyền thông là các cơ quan báo chí và truyền thông, có chức năng, nhiệm vụ tổ chức sản xuất các chương trình, các sản phẩm truyền thông, theo quy định của các công cụ, phương tiện pháp lý do cơ quan quản lý truyền thông ban hành. Trong mô hình này, chủ thể truyền thông phát triển được hiểu theo nghĩa hẹp.

Thông điệp truyền thông phát triển

Trong thông điệp truyền thông phát triển, các đặc thù về ngôn ngữ (nói, viết hình ảnh, âm thanh...) phải được thiết kế vừa phù hợp với nội dung thông tin, vừa phù hợp với các đặc thù ngôn ngữ, văn hóa, tập quán và lối sống của người dân bản địa.

Kênh và loại hình truyền thông được lựa chọn

Kênh và loại hình truyền thông được lựa chọn hiểu theo nghĩa rộng, bao gồm các phương tiện truyền thông đại chúng (mass media), các phương tiện truyền thông phi đại chúng (non mass media) và có thể còn có các phương tiện truyền thông khác, tùy thuộc vào đặc điểm hoạt động truyền thông trong quan hệ với đặc thù đời sống văn hóa tập quán của công chúng truyền thông.

Đặc biệt, đối với truyền thông Việt Nam, cần nhấn mạnh kênh truyền thông là những người có uy tín, có kiến thức, là tấm gương về lao động, sản xuất hoặc đạo đức, lối sống; các kênh truyền thông trực tiếp, qua cán bộ tuyên giáo, cán bộ khuyến nông, tấm gương điển hình,...

Truyền thông phát triển là truyền thông gắn với thay đổi xã hội theo hướng tiến bộ. Ảnh: TL

Công chúng truyền thông

Mỗi mô hình truyền thông phát triển được thiết kế luôn đáp ứng nhu cầu thông tin, điều kiện tiếp nhận thông tin của một cộng đồng công chúng truyền thông xác định. Các kênh và loại hình truyền thông được lựa chọn cần phải căn cứ đặc điểm văn hóa xã hội, nhu cầu thông tin của công chúng, đảm bảo công chúng truyền thông (cá nhân, bộ phận hoặc toàn bộ...) có thể tham gia và trở thành một phần của truyền thông.

Theo đó, công chúng truyền thông lại có thể được phân chia thành các thủ lĩnh (hay lãnh đạo quan điểm) truyền thông, thực hiện các truyền thông nhóm nhỏ, liên cá nhân, qua đó lan tỏa có hiệu quả các thông điệp truyền thông trong cộng đồng công chúng truyền thông.

Mối quan hệ chủ yếu trong mô hình được đề xuất

Thứ nhất, quan hệ giữa công chúng truyền thông với chủ thể truyền thông. Theo đó nhu cầu thông tin của công chúng truyền thông được coi là quan hệ có tính quy định đối với tổ chức sản xuất các thông điệp truyền thông. Quy trình vận hành của mô hình truyền thông phát triển này được bắt đầu từ hoạt động khảo sát đánh giá nhu cầu thông tin của công chúng truyền thông trong khu vực, khảo sát các điều kiện, khả năng tiếp nhận các thông điệp truyền thông phát triển của công chúng truyền thông.

Trên cơ sở định hướng thông tin có từ chủ thể truyền thông theo nghĩa rộng các cơ quan quản lý Nhà nước, chủ thể truyền thông của mô hình tổ chức sản xuất các thông điệp truyền thông.

Thứ hai, chủ thể truyền thông lựa chọn sử dụng các phương tiện truyền thông phải dựa trên sự lựa chọn của công chúng truyền thông đối với các kênh và phương tiện, hình thức truyền thông. Mỗi cộng đồng công chúng truyền thông có các đặc thù cụ thể về điều kiện khả năng tiếp nhận các thông điệp truyền thông xác định. Điều đó tùy thuộc vào trình độ phát triển xã hội, dân trí, đặc thù về văn hóa lối sống, phong tục tập quán.

Vì vậy, nhu cầu về điều kiện tiếp nhận thông tin, nhu cầu lựa chọn các kênh truyền thông của công chúng truyền thông dựa trên kết quả khảo sát sự lựa chọn của công chúng truyền thông là quan hệ mang tính quy định đối với lựa chọn các kênh, phương tiện... của một mô hình truyền thông./.

Minh Hiền

loading...
Bình luận
Trị dứt điểm bệnh ngủ ngáy Gia đình trái cây Pushmax Công ty Cổ phần Sản xuất - Thương mại Violet Không lo căng thẳng mệt mỏi, giải nhiệt cuộc sống Trà sữa - Ngon khó cưỡng