Đảm bảo quyền con người, quyền công dân khi thông tin về tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật

10/07/2018, 09:01

Đảm bảo quyền con người, quyền công dân khi thông tin về tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật - Hiện nay, một số thông tin liên quan đến tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật được đăng tải trên báo chí nhất là trên một số báo điện tử đã vi phạm quyền con người, quyền công dân, gây hoang mang dư luận.

Làm thế nào để bảo đảm quyền con người, quyền công dân khi thông tin về tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật trên báo chí luôn là điều đáng quan tâm hiện nay. Ảnh: TL

Thông tin về tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật

Là một dạng thông tin được hiểu là tin tức, thông báo liên quan đến tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật thể hiện bằng những tin bài, phóng sự được lựa chọn và sử dụng trong công tác truyền thông, phòng ngừa, đấu tranh với các loại tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật.

Đánh giá công tác báo chí năm 2017, ông Hoàng Vĩnh Bảo, Thứ trưởng Bộ TT&TT đã chỉ ra các vấn đề còn hạn chế của báo chí như: “Thông tin không đúng tôn chỉ, mục đích, không đúng đối tượng phục vụ đã được quy định trong giấy phép".

Một số báo đưa tin không đúng sự thật, thiếu nhạy cảm về chính trị, không phù hợp với lợi ích của đất nước; Đăng tải quá nhiều thông tin về mặt trái của xã hội; Quy trình biên tập chưa chặt chẽ, quy định tác nghiệp chưa được đề cao, chưa kiểm duyệt được các comment, dẫn tới những bình luận sai sự thật, xuyên tạc, bôi nhọ một số cá nhân, tổ chức;... gây sụt giảm lòng tin của công chúng vào báo chí.” - ông Hoàng Vĩnh Bảo cho biết

Từ nhận định trên cho thấy, tội phạm là mặt trái, tiêu cực của xã hội, chính vì vậy thông tin về tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật luôn được công chúng quan tâm vì tạo ra những cảm xúc mạnh. Hầu hết mọi người đều chấp hành đúng quy định pháp luật và những câu chuyện về tội phạm là những thứ không bình thường, đây chính là những tiêu chí thông tin và giá trị tin tức: mới, lạ, đột biến, bất thường, xung đột trong xã hội.

Việc báo chí thông tin về tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật một cách khách quan, chân thực cũng như việc thông tin đến công chúng về vụ việc, hành vi vi phạm pháp luật đó được điều tra đến đâu, xử lý như thế nào, các biện pháp ngăn chặn tội phạm, hành vi vi phạm pháp luật tương tự trong thời gian tới,... có tác dụng rất lớn đối với cộng đồng và xã hội.

Báo chí cần đưa ra quyết định cái gì đưa và cái gì không đưa dựa trên những phán xét mang tính chuyên nghiệp của nhà báo. Ảnh: TL

Một số đặc điểm

Qua nghiên cứu thông tin về tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật trên báo chí hiện nay, tác giả rút ra một số đặc điểm nổi bật của loại thông tin này như sau:

Thông tin “nóng”

Báo chí khi đưa tin về tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật luôn thu hút sự chú ý của đông đảo công chúng vì tâm lý con người nói chung đều tò mò trước những sự vật, hiện tượng, hành vi trái với quy luật phát triển của tự nhiên, trái với cách hành xử chuẩn mực, đạo đức; trái pháp luật.

Trên thực tế, những thông tin về loại tội phạm giết người, cướp tài sản, cưỡng đoạt tài sản... luôn tạo ra những cảm xúc mạnh đối với công chúng. Họ muốn biết các loại tội phạm đã lập kế hoạch ra sao, gây án thế nào, vì sao tội phạm đó xảy ra, liệu có xảy ra đối với họ và gia đình hay không? Làm thế nào để ngăn ngừa được những việc tương tự xảy ra, luật pháp đã bị vi phạm như thế nào, người vi phạm pháp luật đã bị bắt và bị trừng phạt như thế nào,...

Thông tin tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật luôn “nóng” khi trả lời cho công chúng một hay nhiều câu hỏi này nhất là đối với những vụ việc, hành vi phạm tội, vi phạm pháp luật có tính chất, mức độ, hành vi nghiêm trọng, rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng thu hút sự chú ý của dư luận.

Mang tính tiêu cực

Một sự thật ít được nhận biết, đó là khi phổ biến thông tin về tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật quá nhiều cũng góp phần làm gia tăng nguy cơ phạm tội, ảnh hưởng xấu tới tâm hồn con người. Bởi lẽ, khi thông tin về tội phạm, mô tả tội phạm, đồng nghĩa với phổ biến hình dung về tội phạm, phổ biến tâm lý tội phạm.

Trong thực tế, tội phạm chỉ xảy ra trong một phạm vi hẹp, nhưng khi được phổ biến, nhiều tầng lớp công chúng với nhận thức, tâm lý khác nhau sẽ biết về sự việc phạm tội, người chưa biết cũng được phổ biến cho biết. Khi có hiểu biết về tội phạm, người ta có thể lên án đó là điều xấu xa, nhưng cũng có thể học hỏi làm theo tội phạm.

Mang tính răn đe

Ngoài việc đưa những thông tin về diễn biến vụ việc, quá trình điều tra, thông tin về tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật còn là thông tin về những chế tài nghiêm khắc của luật pháp dành cho người phạm tội, người vi phạm.

Việc đưa thông tin xét xử, bản án dành cho người phạm tội, quyết định xử phạt người vi phạm không chỉ giúp người dân nâng cao hiểu biết về pháp luật mà còn là bài học để mỗi người dân tránh mắc phải những hành vi vi phạm pháp luật một cách vô tình hoặc cố ý. Mặt khác, việc xử lý nghiêm khắc những hành vi sai trái cũng là lời răn đe, cảnh báo đối với những người có lối sống buông thả, đang có những âm mưu, ý đồ bất chính.

Phóng viên cần tác nghiệp đúng quy định của Luật Báo chí; phản ánh khách quan, công khai sự thật, tránh suy diễn một chiều. Ảnh: TL

Một số đề xuất

Từ những đặc điểm cơ bản trên, có thể rút ra một số chú ý khi thông tin về tội phạm và những hành vi vi phạm pháp luật nhằm đảm bảo quyền con người, quyền công dân.

Kiểm chứng dữ kiện

Khi thông tin về tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật, nhà báo cần phải có những kỹ năng cơ bản của người làm báo, đó là kỹ năng kiểm chứng độ chính xác của các dữ kiện. Tác phẩm báo chí phải rõ ràng, chân thực, tránh lạm dụng quyền là nhà báo để khai thác thông tin làm tổn thương nạn nhân và gia đình họ.

Thông tin về tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật trên báo chí một cách chính xác, có tác dụng tích cực trong việc nâng cao vai trò, trách nhiệm của cơ quan tiến hành tố tụng, góp phần bảo đảm công lý. Ngược lại, nếu báo chí không tuân thủ nguyên tắc này sẽ vi phạm nghiêm trọng quyền con người và quyền công dân và để lại hậu quả khôn lường cho toàn xã hội.

Đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội

Báo chí đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin chính thống cho công chúng để gạt đi những lời đồn đại. Khi cơ quan báo chí có được những thông tin đáng tin cậy, khách quan, công chúng sẽ đọc, nghe, xem sản phẩm của cơ quan báo chí đó để tìm thêm thông tin, bảo đảm rằng họ biết những gì đang diễn ra một cách chuẩn xác.

Mặc dù hiện nay, công chúng có thể lấy thông tin từ các mạng xã hội, tuy nhiên báo chí vẫn có vị trí cao trong lòng công chúng về độ tin cậy so với các nguồn thông tin khác. Vì trách nhiệm lớn lao này, báo chí vẫn phải là người gác cổng tin cậy của công chúng.

Tuân thủ pháp luật

Thông tin về tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật tự thân nó đã hấp dẫn, vì thông tin về mặt trái của xã hội, tự nó tạo ra hiệu ứng tâm lý của con người nên loại thông tin này có nhóm công chúng mục tiêu ở biên độ rộng, đủ lứa tuổi và có tính đại chúng cao. Thông tin về tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật đến mọi người không chỉ là thông tin khách quan mà nó còn có tác dụng định hướng hành động cho công chúng.

Như vậy, phóng viên cần tác nghiệp đúng quy định của Luật Báo chí; phản ánh khách quan, công khai sự thật, tránh suy diễn một chiều; đưa quá sự thật tạo nghi ngờ, bức xúc trong dư luận; các cơ quan báo chí cần có quan điểm rõ ràng, đúng đắn trong phản ánh thông tin, tránh những thông tin gây hiểu lầm, tạo dư luận xấu trong xã hội.

Thông tin về tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật nhất thiết phải đảm bảo quyền con người được quy định trong Điều 20, Điều 21 Hiến pháp nước Cộng hòa XHCN Việt Nam năm 2013. Những quy định của Hiến pháp nhằm ngăn ngừa sự vi phạm quyền con người, quyền bất khả xâm phạm về thân thể, quyền được bảo vệ nhân phẩm, danh dự của công dân từ phía các cơ quan, cán bộ nhà nước.

Đáng chú ý, Luật Báo chí năm 2016 đã thể hiện sinh động mối quan hệ giữa quyền con người và quyền tự do báo chí, quyền tự do ngôn luận trên báo chí của công dân. Đồng thời thể hiện rõ lợi thế của truyền thông, báo chí trong bảo vệ, bảo đảm quyền con người, quyền công dân, tuyên truyền quan điểm, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước về quyền con người và chống các luận điệu xuyên tạc của các thế lực thù địch trên lĩnh vực quyền con người, nỗ lực bảo vệ các quyền con người, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân.

Nguyễn Thanh Huế

Bình luận
Trị dứt điểm bệnh ngủ ngáy Gia đình trái cây Pushmax Công ty Cổ phần Sản xuất - Thương mại Violet