“Cơn lốc” truyền thông mới ở châu Phi

28/11/2017, 15:28

“Cơn lốc” truyền thông mới ở châu Phi - Xu hướng “truyền thông mới” trong nhiều năm trở lại đây đã đem đến làn gió mới trong việc đưa tin, cũng như tiếp cận thông tin cho không chỉ châu Phi mà rất nhiều quốc gia trên thế giới.

Trong tương lai, truyền thông mới tại châu Phi có thể đi theo 2 hướng đối lập. Ảnh minh họa

Truyền thông mới với “nhà báo công dân”

Truyền thông mới phát triển trên nền tảng công nghệ số, thoát khỏi giới hạn của các định dạng truyền thông kiểu cũ như báo giấy, sách và tạp chí. Không chỉ phục vụ các nhu cầu thông tin khác nhau, truyền thông mới còn góp phần phá vỡ khoảng cách về mặt địa lý và xã hội. Thực tế là ngày càng nhiều người tham gia vào mạng lưới báo chí với tư cách là “nhà báo công dân” khi họ là chủ thể cung cấp thông tin cho báo chí. Thậm chí, họ còn giữ vai trò thu thập, xử lý và công bố nguồn tin trên những trang cá nhân của mình với nhiều mục đích khác nhau.

Cộng hòa Nam Phi là một trong những trung tâm chính trị - kinh tế - xã hội - truyền thông chính yếu của toàn châu lục. Radio và TV vẫn là kênh thông tin chính yếu của người Nam Phi. Bên cạnh đó, Nam Phi đã phát triển trình độ viễn thông hàng đầu khu vực.

Việc sử dụng truyền thông mới làm công cụ truyền thông chính đã ảnh hưởng tới chính quyền Nam Phi. Một ví dụ điển hình là chiến dịch FeesMustFall được lan rộng trên mạng xã hội Twitter, thu hút sự chú ý không chỉ trong nước mà trên toàn cầu - cuộc biểu tình do sinh viên Đại học Witwatersrand khởi xướng vào tháng 10/2015 kêu gọi môi trường giáo dục tự do cùng với yêu cầu miễn giảm học phí. Cuộc biểu tình năm 2015 chỉ kết thúc khi chính quyền nước này thỏa thuận không tăng học phí trong năm 2016. Và chiến dịch lại trở lại vào năm 2016 khi Bộ Giáo dục nước này thông báo học phí sẽ tăng đến 8% trong năm 2017. Trong tháng 11 này, chiến dịch sắp trở lại lần thứ ba để tiếp tục gây sức ép lên chính quyền.

Chiến dịch đã đạt được những thành tựu nhất định, tuy nhiên không thể không kể đến hậu quả. Biểu tình năm 2015 đã phần nào biến thành bạo động khi tiếp cận các nhà chính trị gia và gây ra thiệt hại về vật chất lên đến 600 triệu Ran (tương đương 44,25 triệu đô-la Mỹ).

Còn đối với Zimbabwe, truyền thông mới xuất hiện đã mở ra một không gian mới, gia tăng khả năng tiếp cận thông tin với “những nguồn tin thay thế mới” (alternative media websites) và mang đến tiếng nói công dân trước kia dưới thời truyền thông cũ không hề có khi giờ đây mọi người đều có thể tham gia xây dựng nội dung và có phản hồi theo ý kiến của mình.

Người dân Zimbabwe “đổ xô” sử dụng các phương tiện truyền thông xã hội như tiếng nói cá nhân, thậm chí có những người coi đây là công cụ hữu hiệu để bày tỏ sự phản đối với chính sách thất bại của Chính phủ.

Qua mạng xã hội, người dân Zimbabwe vừa ăn mừng cho việc từ chức của Cựu Tổng thống Robert Mugabe

Hướng đi nào cho truyền thông mới ở châu Phi?

Có thể thấy, mạng xã hội ở châu Phi bây giờ không chỉ đơn thuần là các bài viết chia sẻ các hình ảnh “selfie” hay các “hashtag” vui nhộn, mà ngày càng trở nên đa dạng hơn và các Chính phủ lợi dụng điều đó để thực hiện mục đích riêng của mình như để ngăn chặn cuộc biểu tình chính trị. Và trong một số trường hợp đặc biệt, Chính phủ có thể cắt truy cập Internet hoàn toàn để thực hiện các ý đồ đó.

Một hướng đi khác là truyền thông mới sẽ tiếp tục được mở rộng tự do tới mức gây ảnh hưởng trực tiếp các hoạt động chính trị ví dụ như bầu cử giống cách Mỹ đã thực hiện. Giả định thứ hai có khả năng cao trở thành hiện thực, khi mà hiện nay, cùng với người dân, các ngôi sao, các nhà tư tưởng, các nhà lãnh đạo chính trị và các công ty ở châu Phi đã nhanh chóng tham gia vào các trang mạng xã hội.

Ví như số lượng người theo dõi Facebook của ngôi sao bóng đá Côte d’Ivoire và đại sứ thiện chí của Liên hợp quốc Didier Drogba là hơn 1 triệu người. Tác giả bán chạy nhất của Zambia và nhà kinh tế học Dambisa Moyo có hơn 26.000 người theo dõi trên Twitter. Các tổ chức truyền thông ở Nam Phi và các công ty như Kenya Airways đang sử dụng các phương tiện truyền thông xã hội khác nhau để tương tác tốt hơn với khách hàng và độc giả. Trong các cuộc bầu cử gần đây tại Côte d’Ivoire, các ứng cử viên không chỉ tổ chức các hoạt động “offline” như tham quan các thành phố và làng mạc, mà đã tổ chức các cuộc thi trực tuyến, đăng tải các cập nhật trong chiến dịch tranh cử trên Twitter và Facebook. Dù đi theo bất kì con đường nào, châu Phi cũng phải sẵn sàng để đón nhận không chỉ những ảnh hưởng tốt mà còn cả những hệ quả mà nó đem lại cho lục địa này./.

TS Vũ Tuấn Anh

Bình luận
Gia đình trái cây Pushmax Nước mắm nhĩ cá cơm Châu Sơn