Câu hỏi phỏng vấn trong phát thanh

02/04/2018, 08:59

Câu hỏi phỏng vấn trong phát thanh - Phỏng vấn là một phương thức thu thập thông tin để viết bài của phóng viên báo chí nói chung và của phóng viên phát thanh nói riêng.

Phóng viên, biên tập viên cần có cả kỹ năng “cứng” và“ mềm” để có thể đặt những câu hỏi phỏng vấn phát thanh tốt. Ảnh minh họa

Đây là hoạt động nghiệp vụ vô cùng quan trọng để có những thông tin đắt giá đưa vào tác phẩm và những tiếng động hay để làm rõ thêm vấn đề của tác phẩm phát thanh. Tuy nhiên, thực tế hoạt động cho thấy, không phải tất cả phóng viên đều có nghiệp vụ đặt câu hỏi một cách tốt nhất trong quá trình tác nghiệp.

Một số lỗi thường gặp

TIÊU CHÍ ĐỂ ĐÁNH GIÁ CHẤT LƯỢNG CÂU HỎI PHỎNG VẤN PHÁT THANH

Để có được câu hỏi phỏng vấn phát thanh hay, cần có được tiêu chí đánh giá chất lượng phát thanh. Sau khi tham khảo các tài liệu và nghiên cứu thực tế có thể đưa ra những yêu cầu đối với câu hỏi phỏng vấn phát thanh như sau:
- Chủ đề của câu hỏi phỏng vấn phải rõ ràng, đáp ứng được yêu cầu thông tin của từng thời điểm, từng địa bàn và được công chúng thính giả quan tâm;
- Chọn vấn đề để phỏng vấn phải hấp dẫn, giải quyết được nội dung cần thông tin qua tác phẩm báo chí phát thanh;
- Cách đặt câu hỏi của phóng viên phải gãy gọn, rõ ràng và đầy đủ thông tin để hỏi người được phỏng vấn. Phóng viên, biên tập viên phải biết lắng nghe, tôn trọng người được phỏng vấn;
- Kết cấu của câu hỏi phỏng vấn phải chặt chẽ, các câu hỏi và câu trả lời phải phát triển theo một logic nhất định, gắn kết với nhau;
- Các câu hỏi phải có lượng thông tin tốt, phóng viên biết dùng các chi tiết báo chí để hỏi, tận dụng ngay những tư liệu mà người trả lời đưa ra để tiếp tục phát triển câu hỏi phỏng vấn, mở rộng thông tin.

Một số chương trình phát thanh nói chung và các chương trình phát thanh trên Đài Tiếng nói Việt Nam nói riêng có nhiều dạng tiếng động phỏng vấn trong các tin, bài là dạng tiếng động “ăn sẵn”. Tiếng động này thường là dạng tiếng động mà phóng viên đến các sự kiện như: hội thảo, hội nghị, tọa đàm... thu lại các ý kiến phát biểu và tìm lấy một đoạn nào đó phù hợp với nội dung bài viết rồi trích ra để đưa vào băng thành phẩm.

Đây không hẳn là cách làm không hay nếu như phóng viên thu được những ý kiến phát biểu đắt giá. Tuy nhiên, cách làm này không thể hiện nhiều về kỹ năng, nghiệp vụ phỏng vấn để thu thập thông tin của phóng viên, không thể hiện được thế mạnh của phỏng vấn phát thanh so với các loại hình báo chí khác.

Thậm chí, một số phóng viên tiến hành theo phương thức thu toàn bộ một bài nói nào đó của diễn giả hoặc dí micrô vào cuộc phỏng vấn nào đó thu toàn bộ rồi về nghe lại, đặt câu hỏi và ghép vào. Chính những bài phỏng vấn như vậy đã tạo nên sự lệch “tông” âm thanh trong chương trình phát thanh, gây cảm giác không chân thực khi tiếp nhận thông tin từ thính giả. Những tiếng động thu sẵn tại hội nghị, hội thảo thường là những tiếng động có chất lượng âm thanh không tốt, bị vang, tạp âm và người trả lời phỏng vấn rõ ràng là đang đọc, chứ không phải đang nói.

Đặc thù của câu hỏi phỏng vấn phát thanh là có thể hiển thị hoặc không hiển thị trên sóng, tuỳ theo từng thể loại tác phẩm phát thanh. Đối với những tác phẩm có sự trao đổi giữa phóng viên và người trả lời phỏng vấn như: bài phỏng vấn, trao đổi, tọa đàm thính giả được nghe thấy câu hỏi của phóng viên. Tuy nhiên, đối với những thể loại như: tin, phóng sự, phản ánh... câu hỏi phỏng vấn của phóng viên đã bị ẩn đi vào nội dung bài viết.

Đối với những câu hỏi ẩn, chính sự không hiển thị trên sóng nên phóng viên nhiều khi dễ dãi, dông dài trong quá trình đặt câu hỏi phỏng vấn.

Một trong những lỗi hay mắc phải của phóng viên phát thanh hiện nay, nhất là những phóng viên mới vào nghề đó là đặt nhiều câu hỏi trong một câu hỏi. Điều này khiến người được phỏng vấn không thể biết là mình nên trả lời câu hỏi nào trước, câu hỏi nào sau và thường là họ sẽ trả lời câu hỏi nào mà họ nhớ được. Điều này khiến cuộc phỏng vấn không đạt được kết quả tốt nhất.

Lỗi hay mắc phải thứ hai, đó là phóng viên hay khẳng định quan điểm của mình trong khi đặt câu hỏi phỏng vấn, điều này khiến người trả lời phỏng vấn ngại đưa ra quan điểm của mình, đôi khi thông tin họ đưa ra thiếu tính khách quan, chân thực.

Một vài phóng viên hay đặt những câu hỏi đóng, điều này khiến người trả lời phỏng vấn thường chọn phương án trả lời “có” hoặc “không”. Câu hỏi đóng thích hợp trong việc truy vấn để người trả lời phỏng vấn khẳng định thông tin hoặc bác bỏ thông tin. Tuy nhiên, nếu để thu thập thông tin, phóng viên đã thất bại vì câu trả lời của người trả lời phỏng vấn sẽ rất ngắn và không có hàm lượng thông tin.

Bên cạnh đó, trong quá trình tác nghiệp, một số phóng viên không chú trọng vấn đề chọn người trả lời phỏng vấn, nên chất lượng âm thanh của cuộc phỏng vấn không tốt. Người trả lời phỏng vấn nhiều khi nói ngọng, nói lắp, khiến thính giả rất khó tiếp nhận thông tin khi theo dõi chương trình.

Người trả lời phỏng vấn phải bảo đảm có giọng nói trong sáng, thuyết phục, không nói ngọng, nói lắp

Cần kỹ năng “cứng” và “mềm”

Để có thể đặt những câu hỏi phỏng vấn phát thanh tốt, phóng viên cần trang bị cho mình hai kỹ năng “cứng” và “mềm”.

Kỹ năng “cứng” thường được hiểu là những kiến thức, đúc kết và thực hành có tính chất nghề nghiệp. Kỹ năng cứng được đào tạo tuần tự và bài bản để phóng viên phát thanh có thể sử dụng tốt nhất những phương tiện kỹ thuật trong quá trình phỏng vấn như: micrô, máy ghi âm và phần mềm xử lý âm thanh... Cùng với đó, kỹ năng “cứng” của phóng viên khi đặt câu hỏi phỏng vấn có thể hiểu là kỹ thuật đặt câu hỏi, đây là những kỹ thuật có thể tóm lược thành “công thức” để giúp phóng viên nói chung và đặc biệt là phóng viên phát thanh nói riêng có thể áp dụng khi tiến hành phỏng vấn. Kỹ năng “cứng” của phóng viên khi phỏng vấn có thể tóm lược như sau:

Kỹ năng sử dụng micrô để thu phỏng vấn

- Xác định loai micrô cho từng cuộc phỏng vấn (Nếu phỏng vấn một người thì sử dụng micrô định hướng, nếu phỏng vấn từ hai người trở lên thì dùng micrô vô hướng);
- Sử dụng micrô có dải tần âm thanh phù hợp;
- Micrô phải có lọc gió phù hợp với môi trường dự định thu âm;
- Khoảng cách từ micrô đến người được phỏng vấn từ 15 - 20cm;
- Dây kết nối micrô và máy thu âm phải có trở kháng phù hợp;
- Với các loại micrô sử dụng pin phải bảo đảm pin luôn khỏe.

Một số kỹ năng chuẩn bị trước khi đi phỏng vấn phát thanh

- Tra cứu tư liệu về vấn đề mình định phỏng vấn;
- Chuẩn bị các câu hỏi thành các thẻ hỏi;
- Tìm người phỏng vấn phù hợp;
- Giới thiệu bản thân với người được mời để phỏng vấn.

- Hãy đặt các câu hỏi mở: Hãy bắt đầu câu hỏi bằng cụm từ “Tại sao” hoặc “Ông (bà) có nghĩ rằng”;

- Hãy đặt mỗi lần một câu hỏi;

- Đặt câu hỏi chứ không nên khẳng định quan điểm của mình, như vậy bạn mới thu được các câu trả lời hay.

Kỹ năng “mềm”, là thuật ngữ liên quan đến trí tuệ, cảm xúc dùng để chỉ các kỹ năng quan trọng trong cuộc sống con người như: kỹ năng sống, giao tiếp, làm việc... Những kỹ năng này không thể có được trong ngày một, ngày hai mà cần quá trình trau dồi, tích lũy kiến thức và kinh nghiệm trong quá trình tác nghiệp của phóng viên. Tuy nhiên, trong quá trình phỏng vấn, phóng viên hãy lắng nghe câu trả lời, luôn có những chỗ cần làm sáng tỏ trong câu trả lời của người được phỏng vấn và cần phải được giải thích.

Cùng với đó, nếu người trả lời phỏng vấn nói quá dài, hãy ngắt lời một cách lịch sự, đưa họ trở lại nội dung của câu phỏng vấn. Đối với những người trả lời phỏng vấn rụt rè, hãy cởi mở để họ thoải mái và nghĩ đến cách đặt câu hỏi khác để thu được câu trả lời mà mình mong muốn.

Trước khi thực hiện ghi âm, người được phỏng vấn cần có sự trao đổi ý kiến sơ bộ, qua đó phóng viên sẽ biết được ý kiến của người được phỏng vấn và người được phỏng vấn cũng sẽ biết được điều gì mà phóng viên muốn nhấn mạnh. Việc trao đổi trước là hết sức cần thiết và có thể giúp nâng cao chất lượng của câu trả lời rất nhiều. Điều này cực kỳ hữu hiệu đối với việc phỏng vấn những người dân bình thường, những người không quen nói trước micrô.

Cùng với đó, để có được những phỏng vấn phát thanh thành công, vấn đề chọn người trả lời phỏng vấn cũng hết sức quan trọng. Đối tượng được phỏng vấn phải là người am hiểu vấn đề mà phóng viên hướng đến. Do ngôn ngữ của phát thanh là ngôn ngữ âm thanh tổng hợp, trong đó lời nói là một thành tố quan trọng, nên trong quá trình lựa chọn người trả lời phỏng vấn cần bảo đảm mỹ cảm về âm thanh. Tức là, người trả lời phỏng vấn phải bảo đảm có giọng nói trong sáng, thuyết phục, không nói ngọng, nói lắp.

Trong quá trình phỏng vấn, phóng viên cũng cần phải thẳng thắn với người được phỏng vấn là phải nói chứ không phải đọc câu trả lời, đây là những điều tiên quyết để có được những câu trả lời phỏng vấn hay cho tác phẩm phát thanh hiện đại.

Kim Văn Hiền

Bình luận
Trị dứt điểm bệnh ngủ ngáy Gia đình trái cây Pushmax Công ty Cổ phần Sản xuất - Thương mại Violet