Cách làm tin thanh bar

03/09/2019, 16:24

Cách làm tin thanh bar - Tin thanh bar đưa tin thuộc tất cả phạm trù thông tin và cho chạy theo thứ tự đã được tính toán: tin chính trị, kinh tế, thiên tai, xã hội, y tế giáo dục, khoa học kĩ thuật và môi trường, văn hóa và tin thể thao...; chạy tin trong nước trước, tin thế giới sau. Bố cục này được dùng cho tin thanh bar của bản tin 12h và 19h VTV.

Tin bài nhiều cửa luôn giúp độc giả có sự lựa chọn thông tin đa dạng

Nếu ở thời điểm chạy tin thanh bar mà có breaking news, nó cần được cập nhật ngay, nhưng vị trí của tin cập nhật vẫn theo nhóm tin để bảo đảm tính logic của phạm trù thông tin giúp cho công chúng dễ theo dõi. Tuy nhiên, tùy vào quan điểm và kĩ thuật đưa tin, mỗi kênh/ đài có thể chọn một bố cục khác nhau cho tin thanh bar. Chẳng hạn, tin bar trên France 24 vừa xếp theo phạm trù thông tin, vừa theo tên nước. Trong khi Đài NHK (Nhật Bản) chỉ làm tin bar khi nó là breaking news. Còn với Đài CNN (Mỹ), thì tin bar “ăn theo” headlines.

Sự khác biệt

Cần phân biệt tin thanh bar với tư cách là tin tức thực thụ với những thông tin dạng ngắn như thông tin về chỉ số chứng khoán, tỉ giá hối đoái, thông báo mời thầu... Tuy nhiên, khi nghiên cứu thiết kế tin thanh bar cho các bản tin 12h và 19h của Ban Thời sự VTV (lên sóng từ ngày 29/4/2013) chúng tôi khuyến nghị ngoài tin tức vẫn cần đưa thêm những thông tin nói trên, nhưng phải theo nguyên tắc:

1. Đưa thông tin giá cả nông sản thế giới khi có biến động (cần đưa đương lượng so sánh ).

2. Đưa thông tin giá vàng trong nước khi có biến động.

3. Đưa thông tin chỉ số chứng khoán của hai sàn.

4. Đưa thông tin tỉ giá hối đoái của mấy loại ngoại tệ chính: đô la Mĩ , Euro, Nhân dân tệ, Yên.

5. Đưa dự báo thời tiết theo 7 vùng, bao gồm tin thời tiết và bảng nền nhiệt.

Năm loại thông tin này được đưa với tần số gấp hai lần so với tin. Bốn loại đầu được đặt vào nhóm tin kinh tế, loại thứ năm đưa vào sau phần tin trong nước. Cần phân biệt tin thanh bar với tít tin. Trên thanh bar, chỉ đưa tin, không đưa tít. Tin thanh bar chỉ nên chứa 2-3W, thông tin quan trọng nhất là What, trong trường hợp cần giải thích thì chỉ nên đưa một thông tin lý do chính. Không nhất thiết phải để yếu tố thời gian, nếu xét thấy cần phải có nó thì nên để ở cuối tin mà không nên viết ngay đầu tin như cách làm tin truyền thống, trừ một vài ngoại lệ.

Tin bài nhiều cửa trên kênh Fox News của Mỹ

Cần tiếp cận từ góc độ nóng nhất và có điểm chạm rộng nhất. Cố gắng đưa tin thanh bar với góc tiếp cận riêng của kênh /đài để thể hiện khác biệt của mình với những kênh / đài khác. Hạn chế đưa những tin thanh bar có độ phổ quát thấp, độ chạm khán giả quá hẹp, quá ít người quan tâm (ngoại trừ thanh bar của những kênh chuyên biệt như InfoTV, VITV, FBNC, InvesTV, Thể thao...).

Tin thanh bar về chính sách, quyết định... cần có thông tin về cơ quan hoặc tên người có thẩm quyền ký ban hành. Với tin thanh bar, có thể trích câu và cụm từ của nhân vật nếu thông tin đó và nhân vật đó được cho là rất quan trọng. Tin thanh bar chạy từ 5-6 chu kì với tổng lượng tin cho một bản tin khoảng trên 40 tin (bản tin 12h , thời lượng 30 phút) và trên 60 tin (bản tin 19h, thời lượng 45 phút). Đây là kinh nghiệm thực tế chúng tôi đã áp dụng trong thời gian trực tiếp làm tin bar cho hai bản tin 12h và 19h của VTV năm 2013, cũng như cho bản tin Chuyển động 24h trong thời gian đầu năm 2018.

Tin bài nhiều cửa trên kênh CNN của Mỹ

Độ dài hợp lý

Độ dài tin thanh bar tùy thuộc vào ít nhất hai yếu tố: Quan điểm đưa tin và công nghệ áp dụng. Hiện tại, hầu hết các kênh /đài chạy tin thanh bar từ phải sang trái màn hình. Áp dụng công nghệ này sẽ không gây áp lực cho độ dài ngắn của tin. Tuy nhiên, với một số kênh /đài sử dụng công nghệ lật hay cuốn tin lên phía trên hay phía trái màn hình, thậm chí là cho tin thanh bar ẩn hiện yêu cầu nghiêm ngặt với độ dài của tin thanh bar là mỗi tin chỉ dài vừa đủ hay ít hơn size ngang của màn hình TV (thường là dưới 10 từ tiếng Anh ). Điều này khiến hoặc là tin thanh bar rất tốt mà vẫn ngắn nhờ năng lực sản xuất loại tin này có tính chuyên nghiệp cao hoặc là thanh bar lâm vào tình trạng chủ yếu chạy tít tin bài.

Tin thanh bar tiếng Việt (qua các bản tin đã phát ở VTV1) dài nhất 2 dòng co chữ 14, dưới 30 từ , trung bình khoảng 15 từ. Không nên ép tin thanh bar phải ngắn rồi triệt tiêu toàn bộ độ dư thông tin cần yếu của nó khiến tin thành mơ hồ hoặc méo lõi thông tin. Về cấu trúc tin thanh bar, có thể ưu tiên dùng cấu trúc bị động, theo đó yếu tố nóng nhất có cơ hội xuất hiện ngay đầu tin, ngoại trừ những trường hợp cấu trúc này tạo ra tin mơ hồ. Điều này rất thuận cho việc đọc tin thanh bar, bởi loại tin này chạy ngược chiều hình tuyến.

Về chính sách, quyết định... tin thanh bar cần có thông tin về cơ quan hoặc tên người có thẩm quyền ký ban hành. Với tin thanh bar, có thể trích câu và cụm từ của nhân vật nếu thông tin đó và nhân vật đó được cho là rất quan trọng. Tin thanh bar nên dùng font chữ thường, trừ con chữ đầu tin và con chữ trong tên riêng có ở tin, chữ ngay sau dấu hai chấm.

Hiện hầu hết tin thanh bar của các kênh / đài ở Việt Nam và nhiều kênh / đài nước ngoài (như CNN, NHK, DW, France24...) đều dùng font chữ thường, ngoại trừ vài kênh /đài trong đó có BBC và kênh chuyên biệt về kinh tế VITV ở nước ta hiện vẫn dùng chữ in hoa. KênhV-news của TTXVN lúc mới chạy bản tin thanh bar cũng dùng chữ in hoa, nhưng sau đổi lại dùng chữ thường.

Phần lớn các kênh /đài đều chạy chữ thường họ Batton (nét đều không chân), ngoại trừ rất ít kênh dùng chữ thuộc họ Roman (nét thanh nét đậm và có chân). Về màu chữ, nhiều kênh/đài ở nước ta cũng như một số kênh/đài thế giới dùng chữ màu trắng trên bar đỏ hoặc xanh coban, nhưng một số kênh/ đài lại dùng cho tin thanh bar 2 màu cơ bản của báo chí là đen - trắng (CNN-chương trình Business Traveller, France 24, DW, Channel News Asia...).

Tin bài nhiều cửa trên kênh Bloomberg của Mỹ

Một số lưu ý

Không nên đưa quá 3 số liệu trong 1 tin thanh bar. Với một số trường hợp cần phải đưa đương lượng so sánh. Không cần chấm câu cuối tin vì thêm kí tự gây rối mắt, trong khi giữa các tin trên bar đã có khoảng giãn, hoặc với dấu chấm lớn cùng màu chữ và đầu tin tiếp theo đã viết hoa.

Khi làm tin thanh bar phải tuân thủ chặt chẽ quy ước về chữ tắt tên riêng, tên các tổ chức quốc tế, kí hiệu tiền tệ, kí hiệu đơn vị đo lường, danh pháp, số liệu, cách viết ngày tháng năm, liên danh, tin thế giới, thông tin kinh tế, thông tin thời tiết. Quy ước này đã được biên soạn kèm theo bản thiết kế tin thanh bar cho Ban Thời sự VTV.

Thí dụ, tên riêng nước ngoài dùng trong tin thanh bar:

1.Giữ nguyên dạng với tiếng Anh và viết theo dạng La tinh phổ biến trên báo chí thế giới đối với tên riêng thuộc những ngôn ngữ khác, ngoại trừ tên riêng Hán Việt hay có thể Hán Việt hóa.

2.Tên riêng thuộc các ngôn ngữ Đông Bắc Á (Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản) và những tên riêng khác vốn đang tồn tại dưới dạng Hán Việt, nên giữ nguyên tên Hán Việt như đã có và cố gắng Hán Việt hóa những tên mới, nếu không thể Hán Việt hóa được thì mới viết theo dạng La tinh.

3. Hạn chế dùng tên riêng nước ngoài trên tin thanh bar trong những trường hợp có thể được (Bộ trưởng Ngoại giao Nga / Bộ trưởng Ngoại giao Nga Lavrov). Không viết tắt, ngoại trừ một vài từ tắt và tên tắt có tần số xuất hiện rất cao (CTy, UBND, Tp.HCM, FAO, UNICEF, UNESCO...)

Vũ Quang Hào

Bình luận