Bàn thêm về hình ảnh trên báo chí

31/07/2017, 15:34

Bàn thêm về hình ảnh trên báo chí - Trưa 1/7, một tai nạn thương tâm đã xảy ra tại lễ hội chọi trâu Đồ Sơn 2017: Con trâu chọi số 18 của ông Đinh Xuân Hướng bất ngờ quay ra tấn công chủ. Ông Hướng bị thương nặng và sau đó tử vong.

Xem tin tức về thảm họa động đất sóng thần ở Nhật Bản năm 2011 tuy nhiên người đọc sẽ tìm được rất ít ảnh liên quan đến thiệt hại về người được đưa lên

Nguyên tắc nào cho chọn lựa?

Khoảnh khắc con trâu điên húc văng ông chủ lên không trung và sau đó húc liên tục nhiều lần nữa đã được các ống kính chuyên nghiệp lẫn không chuyên ghi lại dưới dạng video và ảnh tĩnh. Cảnh tượng kinh hoàng và đau lòng ấy ban đầu xuất hiện trên mạng xã hội nhưng sau đó đi vào báo mạng, báo in và hiện nay vẫn còn lưu lại trên mạng Internet.

Trong những ngày tang gia bối rối của gia đình nạn nhân, đoạn video đó cũng được phát nhiều lần trên một số kênh truyền hình để minh họa cho các tin, bài liên quan trong những chương trình thời sự, chuyên đề... Có đài truyền hình còn cử phóng viên đến ghi hình, phỏng vấn thân nhân người bị nạn trong đám tang.

Câu chuyện truyền thông về sự kiện trâu chọi húc chết người một lần nữa đặt ra vấn đề khai thác hình ảnh nhạy cảm như chết chóc, bạo lực, máu me, chuyện đau khổ và khoảnh khắc riêng tư... trên các phương tiện truyền thông. Đây là vấn đề được các nhà lý luận báo chí trên thế giới tranh cãi khá nhiều và cũng không có một quy định chung cho từng nền báo chí vì quá nhiều ngoại lệ.

Công chúng truyền thông cần được thỏa mãn nhu cầu thông tin và thông tin báo chí phải tác động mạnh đến cảm xúc của họ không chỉ qua văn bản, lời nói, mà còn có hình ảnh trực quan. Tuy nhiên, hình ảnh người chết đói, hình ảnh người bị tai nạn giao thông, hình ảnh nạn nhân thiên tai - hỏa hoạn, hình ảnh người chết trong chiến tranh v.v.. đăng hay không đăng; đăng như thế nào là hợp lý (cỡ cảnh nào, góc máy nào, có làm mờ không v.v..) luôn được các tòa soạn cân nhắc trong từng tình huống cụ thể. Bởi đây là những câu hỏi không dễ trả lời. Giữa hiệu quả tác động của bức ảnh, video clip và sự chịu đựng của những cá nhân có liên quan, và sự chịu đựng của công chúng không phải lúc nào cũng đo lường rạch ròi.

Công chúng ngày càng đòi hỏi khắt khe hơn về ảnh báo chí. Ảnh minh họa

Yêu cầu đạo đức nghề

Một nền báo chí nhân văn luôn coi trọng quyền được yên hưởng cuộc sống riêng tư của người dân. Nhà báo phải đặt mình vào vị trí của công chúng truyền thông: Có ai muốn nỗi đau của bạn hay người thân, gia đình bạn bị báo chí phanh phui cho cả thế giới thấy?

Tất nhiên, vẫn có những trường hợp ngoại lệ. Người của công chúng, quan chức chính phủ có ít quyền được riêng tư hơn vì họ là “đầy tớ của dân”, họ chịu sự giám sát của báo chí. Thế nhưng, trong các đám tang của người nổi tiếng (chính khách, nghệ sĩ, vận động viên...), nhà báo khi tham dự và khai thác hình ảnh cũng phải được sự đồng ý của gia đình họ.

Hiến pháp năm 2013, Điều 21, quy định: “Mọi người có quyền bất khả xâm phạm về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình; có quyền bảo vệ danh dự, uy tín của mình. Thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình được pháp luật bảo đảm an toàn”. Điều 38, Bộ luật Dân sự năm 2015 cũng quy định rõ Quyền về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình.

Thế nhưng, trong thực tiễn tác nghiệp báo chí, ranh giới giữa trách nhiệm thông tin và xâm phạm quyền riêng tư đôi lúc rất mong manh. Nó đòi hỏi nhà báo và cơ quan báo chí phải hết sức cân nhắc. Và ở đây, khía cạnh đạo đức báo chí sẽ được đặt ra. Cũng là tường thuật một vụ án mạng, một vụ tai nạn giao thông, nhưng hình ảnh được chụp là cảnh rộng hiện trường với các nhân vật liên quan (như cảnh sát đang hoạt động) và hậu cảnh xa xa là nạn nhân (có thể đã được làm mờ) khác với việc chụp cận cảnh thi thể hay người bị thương trong vũng máu. Những quyết định khi biên tập ảnh (cúp cắt hay xử lý che) cần được đưa ra kịp thời khi đưa tin về các sự kiện có yếu tố chết chóc và bạo lực, có yếu tố đau khổ và những khoảnh khắc riêng tư.


Video kỷ niệm 6 năm ngày thảm họa động đất sóng thần Nhật Bản (2011-2017)

GÓC BÌNH LUẬN

Công chúng truyền thông hôm nay ngày càng đòi hỏi khắt khe hơn ở báo chí. Một hình ảnh phản cảm vô tình trên truyền thông không chỉ đánh mất công sức cả ê- kíp thực hiện tác phẩm mà còn bị phản ứng.

Còn nhớ cách đây không lâu, trong một chương trình trò chơi truyền hình thi tài nấu ăn, hình ảnh một thí sinh chặt đầu con ba ba đã làm “dậy sóng” dư luận. Những hình ảnh đẫm máu sau các lễ hội chém lợn, chọi trâu trên báo chí chính thống đối với đại đa số người xem là phản cảm.

Một nền báo chí vì công chúng buộc các nhà báo phải chọn lựa giữa giá trị thông tin và sự phản ứng của đối tượng mình phục vụ vì những hình ảnh có nguy cơ xúc phạm tình cảm công chúng.

Chưa có một nguyên tắc chung nào cho sự chọn lựa nhưng những người làm báo bằng sự mẫn cảm nghề nghiệp phải biết đo lường được những tổn thương mà người khác đang trải qua khi tiếp nhận hình ảnh trên truyền thông. Và đó cần được xem là một nguyên tắc quan trọng. Một tác phẩm báo chí có tác động tốt nhưng xâm phạm vào nỗi đau cá nhân luôn trở thành vấn đề tranh cãi.

Phan Văn Tú

Bình luận
Trị dứt điểm bệnh ngủ ngáy Gia đình trái cây Pushmax Công ty Cổ phần Sản xuất - Thương mại Violet Không lo căng thẳng mệt mỏi, giải nhiệt cuộc sống Trà sữa - Ngon khó cưỡng